Ao tôm bị phèn: dấu hiệu nhận biết và cách xử lý phèn nhôm, phèn sắt

Nhiều vùng nuôi tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long và ven biển nằm trên đất phèn. Khi đất phèn tiếp xúc không khí rồi gặp nước, đặc biệt sau mưa lớn, axit và sắt, nhôm hòa tan sẽ bị rửa xuống ao. Phèn làm pH tụt, độ kiềm giảm, kim loại bám vào mang khiến tôm khó thở, chậm lột và dễ chết. Nắm rõ dấu hiệu và xử lý sớm giúp bà con tránh thiệt hại.

Dấu hiệu ao tôm bị phèn

Dấu hiệu ở nước ao

• Nước trong bất thường, khó gây màu, tảo lên rồi lại tàn nhanh vì phèn kết tủa tảo và phù sa.
• pH thấp, thường dưới 7, có khi dưới 6,5, nhất là sáng sớm sau đêm mưa.
• Độ kiềm giảm mạnh, khó giữ ổn định.
• Váng màu vàng, đỏ gạch trên mặt nước hoặc lớp cặn vàng nâu ở đáy, bờ ao (dấu hiệu phèn sắt).
• Nước có vị chua, bờ ao có vệt vàng sau mưa.

Dấu hiệu ở tôm

• Mang tôm chuyển vàng, nâu hoặc đen, chân và phụ bộ bám màu vàng nâu (phèn dính chân, dính mang).
• Tôm chậm lột, mềm vỏ, giảm ăn, bơi lờ đờ.
• Khi phèn nặng, tôm nổi đầu, dạt bờ, chết rải rác.

Vì sao ao bị phèn?

• Đất phèn tiềm tàng ở đáy và bờ ao bị oxy hóa khi phơi khô, tạo axit.
• Mưa lớn rửa phèn từ bờ, mương xuống ao; đây là lúc phèn tăng đột ngột nhất.
• Nước cấp lấy từ kênh vùng phèn, đặc biệt đầu mùa mưa.
• Đào đắp, sửa bờ làm lộ lớp đất phèn bên dưới.

Cách xử lý ao tôm bị phèn

1. Kiểm tra nhanh

Đo pH sáng và chiều, độ kiềm, và nếu có bộ test thì đo sắt. pH sáng sớm dưới 7, kiềm dưới 80 đến 100 mg/L kèm nước trong và váng vàng là cần xử lý ngay.

2. Nâng pH và độ kiềm

• Bón vôi CaCO₃ hoặc dolomite xuống ao và rải trên bờ, đặc biệt trước và sau mưa. Không dùng vôi sống liều cao khi ao đang có tôm vì dễ làm pH tăng đột ngột.
• Bổ sung khoáng tăng kiềm như MIX 79 hoặc MIRAL N8: 5 kg cho 1.500 m³ nước, dùng liên tục 2 ngày khi cần tăng kiềm, tạt vào chiều tối.

3. Hạ phèn, giải độc phèn

• DOWN MAX: hạ phèn, giải độc phèn, tẩy phèn dính chân và mang tôm. Trong quá trình nuôi dùng 500 g cho 2.000 m³ nước, định kỳ 3 ngày/lần; trước thả giống 2 đến 3 ngày dùng 500 g cho 1.000 m³.
• MARIMIX: chuyên xử lý phèn nhôm, phèn sắt. Khi phèn cao dùng 1 kg cho 2.000 m³ nước, xử lý 2 ngày liên tục; định kỳ dùng 1 kg cho 5.000 m³, 3 đến 5 ngày/lần.
• Khi nghi có kim loại nặng, thuốc trừ sâu tồn dư từ nguồn nước: dùng chất giải độc như EDTA 99 3 kg cho 3.000 m³ nước hoặc NO TOXIN theo nhãn, tạt sáng sớm hoặc chiều mát.

Hòa sản phẩm với nước ao, tạt đều khắp ao và mở quạt để thuốc phân tán.

4. Gây lại màu nước

Sau khi pH, kiềm ổn định, gây màu bằng vi sinh và chế phẩm gây màu để tảo giữ pH ổn định ngày đêm. Xem bài cách gây màu nước ao nuôi tôm.

Phòng phèn cho ao nuôi tôm

• Khi cải tạo: không phơi đáy quá khô nứt nẻ ở vùng phèn nặng; rửa phèn nhiều lần, bón vôi đủ trước khi lấy nước. Xem quy trình cải tạo ao.
• Lót bạt bờ ao hoặc phủ bờ để hạn chế nước mưa rửa phèn xuống ao.
• Có ao lắng, xử lý nước trước khi cấp vào ao nuôi.
• Mùa mưa: rải vôi trên bờ trước cơn mưa, sau mưa đo pH và tháo bớt lớp nước mặt nếu có thể.
• Định kỳ dùng chất hạ phèn theo liều phòng trên nhãn suốt vụ nuôi ở vùng đất phèn.