Bệnh phân trắng trên tôm thẻ: nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Bệnh phân trắng là một trong những bệnh gây thiệt hại lớn nhất cho người nuôi tôm thẻ chân trắng hiện nay. Bệnh thường xuất hiện từ ngày nuôi thứ 30 đến 70, làm tôm giảm ăn, chậm lớn, hao hụt kéo dài và nếu không xử lý sớm có thể mất trắng cả vụ. Bài viết này giúp bà con nhận biết bệnh từ những dấu hiệu đầu tiên, hiểu đúng nguyên nhân và xử lý theo từng bước.

Dấu hiệu nhận biết tôm bị phân trắng

Bà con nên kiểm tra nhá (sàng ăn) và mặt nước mỗi ngày, vì bệnh phát hiện càng sớm thì xử lý càng nhẹ:

• Phân trắng nổi trên mặt ao, gom thành từng đám ở góc ao, cuối hướng gió hoặc gần máy quạt.
• Trong nhá có các sợi phân màu trắng đục hoặc vàng nhạt, mềm, dễ đứt.
• Đường ruột tôm đứt khúc, lỏng ruột hoặc trống ruột, màu ruột nhạt thay vì nâu sẫm theo màu thức ăn.
• Gan tụy nhạt màu, teo nhỏ hoặc sưng, khi bóp nhẹ thấy nhão.
• Tôm giảm ăn rõ rệt, lượng thức ăn trong nhá dư nhiều hơn mọi ngày, tôm lờ đờ dạt bờ.

Khi thấy từ hai dấu hiệu trở lên, bà con nên giảm ngay 30 đến 50% lượng thức ăn và bắt đầu xử lý, không chờ đến khi phân nổi khắp ao.

Bệnh phân trắng hay xuất hiện khi nào?

Bệnh gặp trên cả tôm thẻ chân trắng lẫn tôm sú, nhiều nhất khi tôm nuôi được 40 đến 90 ngày và khi thời tiết bất thường: nắng nóng kéo dài, mưa nhiều hoặc chuyển mùa. Ở miền Bắc bệnh thường tập trung từ tháng 4 đến tháng 7, ở miền Nam từ tháng 8 đến tháng 10, khi nhiệt độ nước cao và ao nuôi mật độ dày. Vào những giai đoạn này bà con nên tăng cường kiểm tra nhá và đường ruột tôm mỗi ngày.

Nguyên nhân gây bệnh phân trắng

Phân trắng là hội chứng do nhiều nguyên nhân cùng tác động, nên chỉ xử lý một yếu tố thường không dứt bệnh.

Vi khuẩn Vibrio

Các loài vi khuẩn Vibrio phát triển mạnh khi đáy ao dơ, nhiều thức ăn dư và nhiệt độ nước cao. Chúng tấn công đường ruột và gan tụy, khiến tôm tiêu hóa kém và thải phân trắng.

Ký sinh trùng đường ruột (trùng hai tế bào, Gregarine)

Ký sinh trùng bám trong ruột và gan tụy, cạnh tranh dinh dưỡng và làm tổn thương niêm mạc ruột. Đây là nguyên nhân phổ biến ở ao có nhiều ốc, hến, giun nhiều tơ hoặc dùng thức ăn tươi sống.

Vi bào tử trùng EHP

EHP (Enterocytozoon hepatopenaei) làm gan tụy tôm hoạt động kém, tôm chậm lớn, phân lẻ cỡ và rất dễ bị phân trắng kèm theo. Xem thêm bài bệnh vi bào tử trùng EHP trên tôm.

Môi trường và quản lý thức ăn

Cho ăn dư, thức ăn kém chất lượng hoặc bị ẩm mốc, khí độc NH₃ và NO₂ cao, tảo tàn và nhiệt độ thay đổi đột ngột sau mưa đều làm tôm yếu đường ruột, tạo điều kiện cho mầm bệnh bùng phát.

Cách xử lý khi ao bị phân trắng

Bà con xử lý theo thứ tự: giảm thức ăn, làm sạch môi trường, sau đó mới trộn thuốc cho tôm ăn.

1. Giảm 30 đến 50% lượng thức ăn và vớt bỏ phân trắng nổi mặt ao mỗi ngày.
2. Xử lý đáy và nước: dùng vi sinh xử lý đáy như AQUA BAC để phân hủy chất thải, giảm khí độc. Nếu mật độ vi khuẩn cao, diệt khuẩn nước trước rồi 2 đến 3 ngày sau cấy lại vi sinh.
3. Kiểm soát ký sinh trùng đường ruột nếu soi thấy trùng hai tế bào hoặc ao có tiền sử ký sinh trùng: gửi mẫu tôm cho kỹ thuật viên hoặc cán bộ thú y để có phác đồ phù hợp.
4. Hỗ trợ đường ruột và gan tụy: trộn sản phẩm hỗ trợ điều trị phân trắng như MEGA CID hoặc DAVI CID LIQUID, kết hợp bổ gan SORBEST để giải độc gan.
5. Phục hồi hệ vi sinh đường ruột sau đợt trị bằng men vi sinh trộn thức ăn như AQUALAC FS, giúp ruột to, phân dài trở lại.

Chỉ dùng kháng sinh khi đã xác định nguyên nhân do vi khuẩn, đúng loại được phép sử dụng, đúng liều và ngừng thuốc trước khi thu hoạch theo thời gian ghi trên nhãn.

Cách phòng bệnh phân trắng từ đầu vụ

• Cải tạo ao kỹ, diệt ốc, hến và giáp xác trung gian mang ký sinh trùng trước khi thả giống.
• Chọn tôm giống sạch bệnh, đã xét nghiệm PCR âm tính với EHP.
• Cho ăn theo nhá, không cho ăn dư; bảo quản thức ăn nơi khô ráo.
• Bổ sung men tiêu hóa vào thức ăn hằng ngày và xổ ký sinh trùng định kỳ 7 đến 10 ngày một lần trong giai đoạn 20 đến 60 ngày.
• Duy trì vi sinh xử lý đáy định kỳ, giữ khí độc ở ngưỡng an toàn.

Xử lý nước thải khi ao có bệnh

Nước thải từ ao bệnh cần đưa vào ao chứa, xử lý chlorine khoảng 30 ppm và giữ ít nhất 4 ngày rồi mới thải ra ngoài, tránh lây bệnh sang ao khác và ao của hộ lân cận. Tôm chết phải vớt ra khỏi ao ngay để tôm khỏe không ăn tôm bệnh.