Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Dinh dưỡng & thức ăn

Thảo dược cho tôm (tỏi, gừng, nghệ, xuyên tâm liên): bằng chứng tới đâu, dùng sao an toàn

Tỏi, gừng, nghệ, xuyên tâm liên cho tôm có hiệu quả không? Bài tổng hợp nghiên cứu, liều đã thử, giới hạn của bằng chứng và cách dùng thảo dược an toàn.

Thảo dược cho tôm (tỏi, gừng, nghệ, xuyên tâm liên): bằng chứng tới đâu, dùng sao an toàn
Nội dung bài viết
  1. Thảo dược tác động lên tôm theo cơ chế nào?
  2. Từng loại thảo dược đã được thử ra sao?
  3. Bằng chứng cho thấy điều gì, và chưa cho thấy điều gì?
  4. Cách dùng thảo dược an toàn
  5. Sản phẩm Noben hỗ trợ
  6. Nguồn tham khảo
  7. Câu hỏi thường gặp

Nhiều bà con trộn tỏi, gừng, nghệ vào thức ăn tôm để giảm phụ thuộc kháng sinh. Hướng này có cơ sở, nhưng bằng chứng chủ yếu từ thí nghiệm nhỏ trong bể với liều rất cụ thể, và chưa có bằng chứng thảo dược xử lý được bệnh do virus. Bài này giúp bà con biết mỗi loại đã được thử ra sao, giới hạn của bằng chứng, và cách dùng an toàn.

Thảo dược tác động lên tôm theo cơ chế nào?

Các nghiên cứu thường đo ba nhóm tác dụng: ức chế vi khuẩn trên đĩa thạch; kích thích miễn dịch không đặc hiệu (tế bào máu, hoạt tính phenoloxidase, thực bào); và tăng sức chịu đựng khi tôm bị gây nhiễm hoặc gặp stress.

Lưu ý: kháng khuẩn tốt trên đĩa thạch chưa chắc hiệu quả tương tự trong ao, nơi chất chiết bị pha loãng, phân hủy.

Từng loại thảo dược đã được thử ra sao?

Tỏi (Allium sativum)

Tạ Văn Phương (ĐH Tây Đô, đăng trên Tạp chí Khoa học ĐH An Giang, 2022) sàng lọc 9 loại thảo dược với vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus (tác nhân gây hoại tử gan tụy cấp). Dịch chiết tỏi cho vòng kháng khuẩn lớn nhất (24,3 mm), hơn lá ổi, bạch hoa xà, hành tím…

Khi thử trên tôm thẻ bị gây nhiễm, cách trộn dịch chiết tỏi vào thức ăn cho tỷ lệ sống cao nhất (93,3%), tốt hơn cách tạt dịch chiết xuống nước trước hoặc sau khi gây nhiễm. Tuy nhiên đây là thí nghiệm rất nhỏ: mỗi bể 20 lít, 10 con tôm, 3 lần lặp.

Bài học: nếu dùng tỏi, nên trộn vào thức ăn, không tạt xuống ao.

Gừng (Zingiber officinale)

Nghiên cứu của ĐH Cần Thơ và ĐH Bạc Liêu (Phan Thị Cẩm Tú và cộng sự, 2023) bổ sung chiết xuất gừng vào thức ăn tôm thẻ ở 4 mức: 0; 0,5; 1 và 1,5 g/kg, nuôi 56 ngày:

  • Tôm ăn thức ăn có gừng có hệ số thức ăn (FCR) thấp hơn đối chứng.
  • Mức 0,5 g/kg cho tôm tăng trọng và hoạt tính men tiêu hóa protease cao nhất; nhóm tác giả đề xuất đây là mức tối ưu.
  • Gừng không làm thay đổi tỷ lệ sống trong suốt thời gian nuôi; nhưng khi gặp stress amoni cao (40 mg/L), tôm ăn 0,5 và 1 g/kg sống nhiều hơn.

Nghệ (Curcuma longa)

Lawhavinit và cộng sự (ĐH Kasetsart, Thái Lan, 2011) dùng chiết xuất nghệ bằng cồn:

  • Ức chế được V. harveyi, V. parahaemolyticus, V. alginolyticus và một số Vibrio khác trên đĩa thạch.
  • Trộn vào thức ăn ở mức 7,5 và 15 g/kg giúp tôm thẻ tăng trọng nhanh hơn đối chứng; tỷ lệ sống và chất lượng nước không khác biệt.
  • Chỉ số miễn dịch tăng theo liều; mức 15 g/kg cho tác dụng tốt nhất và tôm sống nhiều hơn khi bị ngâm nhiễm V. harveyi.

Lưu ý đây là chiết xuất cồn, không phải bột nghệ thô; hàm lượng hoạt chất khác nhau nhiều.

Xuyên tâm liên (Andrographis paniculata)

Yin và cộng sự (Frontiers in Immunology, 2022) bổ sung andrographolide, hoạt chất chính của xuyên tâm liên, vào thức ăn tôm thẻ ở 0; 0,5; 1 và 2 g/kg trong 4 tuần:

  • Tôm ăn thức ăn có andrographolide tăng trưởng và miễn dịch không đặc hiệu tốt hơn, chết ít hơn khi bị gây nhiễm V. alginolyticus.
  • Mức 0,5 g/kg cho tăng trọng tốt nhất; tăng lên 1 và 2 g/kg thì tăng trọng lại giảm. Nhóm tác giả nhận xét hiện tượng "tăng rồi giảm theo liều" khá phổ biến ở các nghiên cứu chiết xuất thực vật.

Bằng chứng cho thấy điều gì, và chưa cho thấy điều gì?

Điều khá chắc chắn:

  • Một số chiết xuất thảo dược, ở liều phù hợp, trộn vào thức ăn, giúp tôm tăng miễn dịch không đặc hiệu và chịu đựng vi khuẩn Vibrio tốt hơn trong thí nghiệm.
  • Nhiều hơn không phải tốt hơn. Xuyên tâm liên tốt nhất ở 0,5 g/kg, gừng ở 0,5 g/kg. Thí nghiệm ở ĐH Cần Thơ (Hồng Mộng Huyền và cộng sự, 2020) cũng thấy chất chiết lá bàng 1% cải thiện miễn dịch và tỷ lệ sống khi gây nhiễm V. parahaemolyticus, trong khi bàng và diệp hạ châu ở 1 đến 2% không làm tôm lớn nhanh hơn.

Điều chưa được chứng minh:

  • Hiệu quả ở quy mô ao nuôi thương phẩm với điều kiện thật.
  • Tác dụng với bệnh do virus như đốm trắng. Bệnh virus không có thuốc đặc hiệu; trọng tâm là giống sạch PCR, an toàn sinh học, môi trường ổn định. Khi phát bệnh phải khai báo và xử lý theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Xem bệnh đốm trắng WSSV.
  • Liều cho tỏi, nghệ, gừng tươi giã mà bà con hay tự làm: các nghiên cứu dùng chiết xuất với liều xác định, không thể quy đổi trực tiếp.

Cách dùng thảo dược an toàn

  1. Trộn vào thức ăn, không tạt xuống ao. Tạt làm tăng chất hữu cơ, bẩn nước; thí nghiệm tỏi cho thấy trộn thức ăn hiệu quả hơn.
  2. Áo thức ăn bằng chất kết dính, để khô ráo rồi mới cho ăn, hạn chế thất thoát ra nước.
  3. Bắt đầu liều thấp, quan sát nhá: tôm giảm ăn thì giảm liều hoặc ngưng. Một số thảo dược có mùi mạnh, cần theo dõi xem tôm có bắt mồi chậm lại không.
  4. Ưu tiên sản phẩm đã đăng ký lưu hành có thành phần, hàm lượng, hướng dẫn rõ ràng thay vì tự chế không rõ liều.
  5. Không thay thế an toàn sinh học. Thảo dược là lớp hỗ trợ, không bù được cho giống kém, ao bẩn, mật độ quá dày.
  6. Kháng sinh: nếu tôm bệnh nặng do vi khuẩn, chỉ dùng kháng sinh khi có chẩn đoán, kháng sinh đồ, theo chỉ định cán bộ thú y, đúng danh mục được phép và đúng thời gian ngưng thuốc; không tự ý phối hợp với thảo dược.

Xem thêm hỗ trợ phòng bệnh gan, chết sớm bằng thảo dược, bệnh hoại tử gan tụy cấp và men vi sinh cho tôm.

Sản phẩm Noben hỗ trợ

Thay vì tự chế không rõ liều, bà con có thể dùng các sản phẩm phối trộn sẵn, dùng đúng công dụng và liều ghi trên nhãn:

  • ANTILIV: hỗn hợp thảo dược và acid amin, hỗ trợ phòng ngừa các bệnh gan như teo gan, sưng gan, trắng gan; bổ gan, giải độc gan.
  • NB SORBITOL B12: hỗn hợp thảo dược và acid amin, bổ gan, giải độc gan, hỗ trợ phục hồi chức năng gan.
  • BETA 1.3: hỗ trợ hoạt hóa hệ miễn dịch tự nhiên của tôm; nhãn hướng dẫn trộn 3 đến 5 g/kg thức ăn, dùng 3 lần/ngày trong suốt vụ nuôi.

Xem lịch chăm sóc theo ngày tuổi để bố trí thời điểm bổ sung. Cần tư vấn chọn sản phẩm cho từng giai đoạn, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hỗ trợ.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Cho tôm ăn tỏi có thay được thuốc khi tôm bệnh không?

Không. Nghiên cứu cho thấy dịch chiết tỏi trộn thức ăn giúp tôm thẻ sống nhiều hơn khi bị gây nhiễm Vibrio trong bể thí nghiệm nhỏ. Đây là hỗ trợ phòng ngừa, không thay thế chẩn đoán và hướng dẫn của cán bộ thú y khi tôm bệnh.

Nên trộn bao nhiêu gừng vào thức ăn?

Nghiên cứu năm 2023 dùng chiết xuất gừng và thấy mức 0,5 g/kg thức ăn là tối ưu. Gừng tươi giã có hàm lượng hoạt chất khác, không quy đổi trực tiếp được; nên dùng sản phẩm có hướng dẫn liều rõ ràng.

Thảo dược có phòng được bệnh đốm trắng không?

Chưa có bằng chứng thảo dược phòng hay chữa được bệnh đốm trắng. Bệnh do virus không có thuốc đặc hiệu. Cách phòng hiệu quả là giống xét nghiệm PCR âm tính, an toàn sinh học và giữ môi trường ổn định.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm