Tôm bị đỏ thân: nguyên nhân, cách nhận biết và xử lý kịp thời

Tôm khỏe có màu trong, hơi xám xanh. Khi tôm chuyển màu đỏ ở thân, đuôi, râu hoặc chân bơi, đó là dấu hiệu cơ thể tôm đang bị sốc hoặc bị bệnh. Sắc tố đỏ (astaxanthin) vốn nằm sẵn dưới vỏ tôm; khi tôm yếu, các tế bào sắc tố giãn ra nên màu đỏ lộ rõ. Vì vậy đỏ thân không phải một bệnh riêng, mà là "đèn báo" cho nhiều nguyên nhân khác nhau. Xử lý đúng nguyên nhân thì tôm hồi lại nhanh; xử lý sai dễ mất cả ao.

Dấu hiệu nhận biết tôm bị đỏ thân

• Đỏ đuôi, đỏ râu, đỏ chân bơi trước, sau đó lan dần lên thân.
• Tôm bơi lờ đờ dạt bờ, tấp mé, giảm ăn rõ trong nhá.
• Có con đỏ toàn thân, nằm đáy hoặc chết rải rác, xác tôm chết thường đỏ.
• Một số trường hợp kèm gan nhạt màu, ruột trống, vỏ mềm hoặc đốm trắng trên vỏ.

Bà con nên vớt vài con tôm đỏ, quan sát thêm gan, ruột, mang và vỏ: các dấu hiệu đi kèm giúp đoán đúng nguyên nhân.

Nguyên nhân tôm bị đỏ thân

Sốc môi trường

Đây là nguyên nhân hay gặp nhất. Mưa lớn làm độ mặn, nhiệt độ, pH tụt nhanh; nắng gắt làm nhiệt độ và pH buổi chiều tăng cao; thay nước nhiều một lần hoặc tạt hóa chất liều cao đều khiến tôm sốc và đỏ thân. Đỏ do sốc thường xuất hiện cùng lúc trên nhiều con, ngay sau khi thời tiết hoặc nước ao thay đổi.

Thiếu oxy và khí độc

Đáy ao dơ, tảo tàn, mật độ cao làm oxy về đêm và sáng sớm xuống thấp, khí độc NH₃, NO₂, H₂S tăng. Tôm ngộp lâu ngày sẽ đỏ thân, nổi đầu, tấp mé vào sáng sớm. Xem thêm bài xử lý khí độc NH3, NO2, H2S và tôm nổi đầu do thiếu oxy.

Nhiễm khuẩn Vibrio

Khi môi trường xấu, vi khuẩn Vibrio bùng phát gây nhiễm trùng máu, làm tôm đỏ thân, đỏ phụ bộ, gan sưng hoặc nhạt màu và chết rải rác kéo dài.

Virus

Một số bệnh do virus như đốm trắng (WSSV), Taura, đầu vàng có giai đoạn tôm chuyển đỏ, chết nhanh và nhiều chỉ trong vài ngày. Nếu tôm đỏ kèm đốm trắng trên vỏ hoặc chết hàng loạt, cần báo cán bộ thú y địa phương và xét nghiệm PCR. Xem bài bệnh đốm trắng trên tôm.

Thiếu dinh dưỡng, sức đề kháng kém

Tôm thiếu vitamin C, khoáng và chất đạm kéo dài sẽ yếu, dễ sốc và dễ đỏ thân mỗi lần thời tiết thay đổi.

Cách xử lý khi tôm bị đỏ thân

Bước 1: Đo nước và tăng oxy ngay

• Đo pH, độ kiềm, độ mặn, nhiệt độ, oxy, NH₃, NO₂ để tìm nguyên nhân.
• Chạy quạt nước, máy sục khí tối đa, nhất là từ nửa đêm đến sáng.
• Khi tôm nổi đầu do ngộp, tạt oxy viên như OXY 99 với liều 3 kg cho 2.000 m³ nước, rải đều mặt ao và mở quạt.

Bước 2: Giảm ăn, chống sốc

• Giảm 30 đến 50% lượng thức ăn trong 1 đến 2 ngày đầu; tôm yếu ăn không hết sẽ làm nước thêm bẩn.
• Tạt vitamin C chống sốc như KIA C TẠT 5 kg cho 3.000 m³ nước ngay khi tôm bị stress.
• Trộn vitamin C vào thức ăn, ví dụ AQUA C30% 10 g/kg thức ăn khi thời tiết biến động.

Bước 3: Xử lý khí độc và đáy ao

Dùng sản phẩm yucca hấp thụ khí độc như AQUA YUCCA 500 g cho 3.000 m³ nước khi khí độc cao, kết hợp xi phông đáy (ao bạt) và cấy vi sinh xử lý đáy.

Bước 4: Diệt khuẩn khi nghi nhiễm Vibrio

Khi tôm đỏ thân kèm gan sưng, chết rải rác nhiều ngày, có thể diệt khuẩn nguồn nước bằng iodine như BEN IQ hoặc IODINE 99, liều 1 lít cho 3.000 m³ nước, dùng liên tục 2 ngày theo nhãn. Sau diệt khuẩn 2 ngày cần cấy lại vi sinh để ổn định nước.

Bước 5: Theo dõi và ổn định lại

Tôm đỏ do sốc, ngộp thường hồi lại màu sau 2 đến 3 ngày khi môi trường ổn định và tôm lột xác. Nếu tôm vẫn chết tăng, đỏ lan nhanh, hãy gửi mẫu xét nghiệm để loại trừ virus.

Cách phòng tôm bị đỏ thân

• Giữ độ kiềm 120 đến 180 mg/L (nước lợ), pH dao động ngày đêm không quá 0,5.
• Trước mưa: tạt vôi hoặc khoáng tăng kiềm, tăng quạt nước; sau mưa: bù khoáng, kiểm tra pH và độ mặn.
• Thay nước từ từ, mỗi lần không quá 20 đến 30% lượng nước ao.
• Định kỳ bổ sung vitamin C, khoáng và men tiêu hóa vào thức ăn.
• Giữ đáy sạch bằng vi sinh, không cho ăn dư.