Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Bệnh tôm

Tôm cụt râu, mòn đuôi, hoại tử phụ bộ: nguyên nhân và cách phòng hiệu quả

Tôm cụt râu, mòn đuôi, phụ bộ đen cháy thường do vi khuẩn ăn mòn vỏ tấn công chỗ trầy xước khi đáy bẩn. Cách tìm nguyên nhân, phòng và hỗ trợ xử lý.

Tôm cụt râu, mòn đuôi, hoại tử phụ bộ: nguyên nhân và cách phòng hiệu quả
Nội dung bài viết
  1. Hoại tử phụ bộ là gì?
  2. Vì sao tôm bị cụt râu, mòn đuôi?
  3. Phân biệt với các bệnh nguy hiểm hơn
  4. Cách phòng tôm cụt râu, mòn đuôi
  5. Nguồn tham khảo
  6. Câu hỏi thường gặp

Tôm cụt râu, đuôi mòn cháy, chân bơi đen đầu, vỏ có đốm nâu đen: đây là nhóm dấu hiệu hoại tử phụ bộ, ăn mòn vỏ mà bà con gặp khá thường xuyên. Tôm bị nặng thường giảm ăn, chậm lớn, xấu mã và có thể chết rải rác. Bài này giúp bà con hiểu vi khuẩn ăn mòn vỏ tấn công khi nào, phân biệt với các bệnh nguy hiểm hơn và phòng từ đáy ao, mật độ, thao tác.

Hoại tử phụ bộ là gì?

Tài liệu của Bộ Thủy sản và Đại dương Canada (DFO) gọi đây là bệnh vỏ do vi khuẩn phân hủy kitin, còn gọi là bệnh đốm nâu, đốm đen, đốm cháy. Tác nhân là nhiều loại vi khuẩn Gram âm có khả năng ăn kitin (chất cấu tạo vỏ tôm), gồm Vibrio, Pseudomonas, Aeromonas, Flavobacterium... Vỏ chỗ bị bệnh rỗ, mòn và sẫm màu nâu đen. Bệnh có mặt ở khắp nơi, rõ nhất ở tôm nuôi dài ngày.

Quy trình sản xuất giống tôm càng xanh do Cục Thủy sản công nhận năm 2024 mô tả bệnh ăn mòn phụ bộ do Vibrio alginolyticus, V. harveyi, V. parahaemolyticus:

  • Tôm bơi mất phương hướng.
  • Vỏ, chân, râu và mang chuyển đen hoặc đỏ nâu; vỏ và phụ bộ bị ăn mòn, đầu các phụ bộ màu đen.
  • Tôm bỏ ăn, ruột không có thức ăn.

Cùng tài liệu mô tả bệnh đốm đen do vi khuẩn Aeromonas: tôm có màu nâu hoặc đen do hoại tử ở vỏ và các phụ bộ, chậm lớn, bỏ ăn, vỏ ốp, chết rải rác. Các mô tả này dành cho tôm càng xanh, nhưng cơ chế vi khuẩn ăn mòn vỏ tương tự trên tôm he.

Vì sao tôm bị cụt râu, mòn đuôi?

Vi khuẩn ăn mòn vỏ thường có sẵn trong ao. Chúng gây bệnh khi vỏ bị tổn thương và tôm yếu. Tổng quan của Rowley (Đại học Swansea, 2023) về bệnh vỏ ở giáp xác chỉ ra:

  • Trầy xước, va đập, cắn nhau là yếu tố then chốt khởi phát bệnh vỏ, cả ngoài tự nhiên lẫn trong nuôi. Trầy xước làm mất lớp sáp mỏng bảo vệ ngoài cùng của vỏ.
  • Ở tôm hùm gai, bệnh hoại tử quạt đuôi liên quan đến tổn thương đuôi khi bắt, thao tác.
  • Nuôi quá dày, nước xấu, thức ăn kém gây stress, tạo điều kiện cho bệnh vỏ.
  • Một số loại nấm như Fusarium cũng có thể xuyên qua vỏ tôm, gây đốm đen.

Từ đó, các nguyên nhân thường gặp trong ao tôm có thể xếp như sau:

Nhóm nguyên nhân Biểu hiện trong ao
Đáy ao bẩn, nhiều mùn bã Vi khuẩn phát triển mạnh, tôm cọ xát đáy, phụ bộ đen
Mật độ dày, thiếu thức ăn Tôm cắn nhau, cụt râu, mòn đuôi
Thao tác chài, kéo lưới, sang ao Trầy xước đuôi, chân bơi
Thiếu vitamin C, dinh dưỡng kém Vết thương lâu lành, dễ nhiễm khuẩn

Về vitamin C, tổng quan của Hunter (Global Seafood Alliance, 2000) cho biết tôm cần vitamin C từ thức ăn để tạo collagen và làm lành vết thương; tôm thiếu vitamin C nặng có các vết đen dưới vỏ, ở mang và khớp đốt bụng, gọi là bệnh "chết đen".

Phân biệt với các bệnh nguy hiểm hơn

Đầu phụ bộ đen, vỏ có đốm đen cũng gặp ở một số bệnh khác:

Nếu tôm cụt râu kèm chết nhiều, gan tụy bất thường, mềm vỏ kéo dài thì cần lấy mẫu xét nghiệm, không chỉ xử lý vỏ.

Cách phòng tôm cụt râu, mòn đuôi

DFO cho biết bệnh vỏ do vi khuẩn phân hủy kitin không có cách xử lý đặc hiệu, chỉ quản lý được bằng giảm mật độ, tránh gây thương tích, chăm sóc tốt và vệ sinh hệ thống. Cụ thể:

  1. Giữ đáy sạch: xi-phông thường xuyên, loại bỏ chất thải và thức ăn thừa (Cục Thủy sản, 2024); dùng vi sinh xử lý đáy định kỳ.
  2. Mật độ hợp lý, cho ăn đủ để tôm không cắn nhau; xem bài quản lý thức ăn cho tôm.
  3. Hạn chế thao tác gây trầy xước khi chài kiểm tra, san ao, thu tỉa.
  4. Giữ môi trường ổn định, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, đảm bảo oxy (Cục Thủy sản, 2024).
  5. Bổ sung vitamin C vào thức ăn giúp tôm lành vết thương; xem bài vitamin C cho tôm.
  6. Kiểm tra tôm hằng ngày: màu sắc, vỏ, bộ phụ, gan tụy, ruột, lượng ăn, như hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Nam (2025).

Khi ao đã có nhiều tôm cụt râu, mòn đuôi

  • Tăng xi-phông, xử lý đáy, kiểm tra lại oxy, pH, khí độc.
  • Sát trùng nước ao bằng sản phẩm phù hợp; chờ hết thời gian tác dụng ghi trên nhãn rồi mới cấy lại vi sinh.
  • Tôm sẽ thay vỏ mới qua lần lột xác nếu môi trường được cải thiện; theo dõi để biết tình trạng có giảm không.

Sản phẩm Noben hỗ trợ xử lý

  • BEN IQ: sát trùng nguồn nước, xử lý môi trường ao nuôi, góp phần hạn chế các tác nhân gây hiện tượng cụt râu, sâu đuôi, hoại tử phụ bộ, đốm đen, đen mang.
  • SUPER AQUA 80: sát trùng nguồn nước, hỗ trợ xử lý hiện tượng đen mang, đốm đen, sâu đuôi, hoại tử phụ bộ.
  • BIO BOOK: xử lý đáy ao, phân hủy chất thải hữu cơ, thức ăn tồn dư, xác tảo tàn, làm sạch nước.
  • CMAX 25%: bổ sung vitamin C vào thức ăn.

Dùng liều theo nhãn hoặc tính bằng công cụ tính liều. Bà con cần hướng dẫn xen kẽ sát trùng và vi sinh có thể gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn. Xem thêm trang giải pháp đen mang, đốm đen, đóng rong.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Tôm cụt râu có lây sang tôm khác không?

Vi khuẩn ăn mòn vỏ có sẵn trong ao và tấn công tôm bị trầy xước, yếu. Vì vậy cả đàn đều có nguy cơ nếu đáy bẩn, mật độ dày. Cải thiện môi trường là cách chặn lan rộng.

Tôm cụt râu sau lột xác có mọc lại không?

Phần vỏ và phụ bộ bị tổn thương thường được thay qua các lần lột xác nếu tôm khỏe và môi trường tốt. Theo dõi đàn tôm sau mỗi đợt lột để đánh giá.

Có nên dùng kháng sinh khi tôm hoại tử phụ bộ?

Không dùng kháng sinh để phòng. Kháng sinh chỉ dùng khi có chẩn đoán, có kháng sinh đồ, theo chỉ định của cán bộ thú y, đúng danh mục được phép và đúng thời gian ngưng thuốc. Phần lớn trường hợp cải thiện được bằng quản lý đáy ao và mật độ.

Làm sao biết tôm cụt râu do môi trường hay do bệnh nguy hiểm?

Nếu chỉ một phần tôm bị, tôm vẫn ăn, gan tụy bình thường thì thường do đáy bẩn, trầy xước. Nếu kèm chết nhiều, mềm vỏ kéo dài, gan tụy teo hoặc đổi màu thì nên lấy mẫu gửi xét nghiệm.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm

Bệnh tôm 3 phút đọc

Bệnh đóng rong hay mảng bám

Bệnh có dấu hiệu các sinh vật (vi khuẩn dạng sợi, các động vật nguyên sinh và tảo lam) bám vào chân, mắt, vỏ giáp thành một lớp lông tơ có màu đen (thấy rõ dưới kính hiển vi).Tôm bị bệnh thường tách…