An toàn sinh học ao tôm: ao lắng, ao chứa, rào chắn và khử trùng dụng cụ để chặn mầm bệnh
Cách bố trí ao lắng, ao chứa, lưới lọc, rào chắn cua, lưới chắn chim và khử trùng dụng cụ, người ra vào để chặn mầm bệnh vào ao tôm theo khuyến cáo chuyên môn.

Nội dung bài viết
Phần lớn bệnh nguy hiểm trên tôm như đốm trắng, đầu vàng, Taura do virus, không có thuốc đặc hiệu. Cách duy nhất chắc chắn là không để mầm bệnh vào ao. Mầm bệnh đi theo năm cửa: con giống, nước cấp, vật chủ trung gian (cua, còng, chim), dụng cụ và con người. Bài này hướng dẫn bà con bố trí ao lắng, ao chứa, rào chắn và quy trình khử trùng để đóng từng cửa.
Vì sao cần ao lắng, ao chứa?
Hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) yêu cầu cơ sở nuôi thương phẩm có ao lắng và ao xử lý nước độc lập, cấp nước qua lọc tinh. Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Nam (2025) cũng yêu cầu đường nước cấp, thoát riêng biệt, có ao lắng và ao xử lý chất thải.
Nyan Taw (Global Seafood Alliance, 2010), từ kinh nghiệm các trại nuôi tôm thẻ ở châu Á, nhận định: thiết kế theo cụm, nước biển được xử lý trong ao chứa trước khi vào ao nuôi là cách bố trí hiệu quả; nước từ nguồn nên đi qua ít nhất hai ao xử lý trước khi vào kênh cấp.
Ao chứa chiếm bao nhiêu diện tích?
Thông tư 45/2010/TT-BNNPTNT (nay đã hết hiệu lực) từng quy định ao chứa lắng chiếm 15 đến 20% tổng diện tích mặt nước của cơ sở nuôi thâm canh, bờ và đáy chắc chắn, không rò rỉ. Bà con có thể tham khảo con số này khi thiết kế, tính thêm theo mức thay nước của mô hình nuôi.
Xử lý nước trong ao lắng, ao chứa
Quy trình gợi ý, tổng hợp từ các hướng dẫn:
- Lấy nước qua túi lọc, lưới lọc để loại trứng, ấu trùng giáp xác, cá tạp (Quảng Nam, 2025). Taw (2010) khuyến nghị bọc mọi cửa cấp nước bằng lưới 250 micromet.
- Lắng cho phù sa, chất lơ lửng chìm xuống.
- Khử trùng nước: Quảng Nam (2025) hướng dẫn nước ao chứa lắng được khử trùng bằng chlorine 15 đến 30 ppm hoặc hóa chất, biện pháp tương đương. Tài liệu chẩn đoán của WOAH ghi nhận virus đầu vàng nhạy với chlorine ở 30 ppm.
- Để nước ổn định: Taw (2010) khuyến nghị sau khi khử trùng, để nước ít nhất 72 giờ cho các hạt virus phân hủy. Ông cũng nêu virus đốm trắng có thể hoạt động trong nước tự do khoảng 72 giờ.
- Kiểm tra chỉ tiêu nước trước khi cấp vào ao nuôi; xem bài cách đo chỉ tiêu nước ao tôm.
Trong vụ, hạn chế thay nước, chỉ dùng nước đã xử lý (Taw, 2010). Các bước cải tạo ao trước vụ có ở bài quy trình cải tạo ao.
Rào chắn cua còng, lưới chắn chim
- Quây lưới chắn giáp xác quanh bờ ao và có biện pháp xua đuổi chim cò (Quảng Nam, 2025).
- Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) yêu cầu lưới chắn chim, rào chắn cua còng cho cơ sở nuôi thương phẩm.
- Taw (2010) cho biết chim có thể ngậm tôm bệnh từ ao này thả sang ao khác, và cua, giáp xác là vật mang virus đốm trắng. Cụm ao nên có hàng rào chắn cua và dây giăng xua chim.
- Ao lót bạt HDPE hoặc bê tông giúp tăng an toàn sinh học, giảm hang hốc cho giáp xác.
Khử trùng dụng cụ, người và phương tiện
| Đối tượng | Việc cần làm |
|---|---|
| Dụng cụ (vợt, nhá, chài, ống xi-phông, bình lấy mẫu) | Mỗi ao một bộ riêng, khử trùng sau mỗi lần dùng (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026). Nếu buộc dùng chung chài, khử trùng trước và sau khi dùng (Taw, 2010) |
| Người | Hạn chế người lạ; vệ sinh, khử trùng khi ra vào; chỉ người được phân công mới lấy mẫu, cầm dụng cụ ao đó |
| Phương tiện | Vệ sinh, khử trùng khi ra vào khu nuôi; xe chở tôm khử trùng sau mỗi chuyến (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026) |
| Tôm | Không san thưa tôm từ ao bệnh sang ao khác (Quảng Nam, 2025) |
Khi một ao có dấu hiệu bệnh: cách ly ngay
Taw (2010) nhấn mạnh không chờ kết quả PCR mới cách ly. Kết hợp với hướng dẫn trong nước:
- Khai báo cho thú y xã hoặc cơ quan thú y thủy sản: trong 48 giờ (đồng bằng), 72 giờ (vùng sâu, vùng xa) (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026).
- Đóng cống cấp, thoát của ao; cắm biển hạn chế người qua lại; báo hộ nuôi xung quanh.
- Vớt, thu gom tôm chết để xử lý đúng quy định, không vứt ra môi trường.
- Nước ao bệnh khử trùng chlorine từ 30 ppm, giữ ít nhất 7 ngày trước khi xả (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026; Quảng Nam, 2025).
- Khử trùng bờ ao, dụng cụ, lưới, quạt nước; theo dõi chặt các ao còn lại.
Sau mỗi vụ: làm sạch để vụ sau không mang bệnh
- Bùn đáy, chất thải được thu gom, đưa ra ngoài khu nuôi.
- Ao đất phơi khô nứt chân chim (ao không nhiễm phèn); ao bạt rửa nước ngọt, phơi khô, khử trùng bằng nước vôi hoặc hóa chất (Quảng Nam, 2025).
- Ao từng nhiễm EHP xử lý thêm theo bài xét nghiệm EHP và làm sạch bào tử.
- Ghi chép đầy đủ hồ sơ: giống, môi trường, vật tư, các biện pháp an toàn sinh học đã làm (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026).
Sản phẩm Noben hỗ trợ xử lý nước cấp
- IODINE 99: sát trùng nguồn nước, giúp giảm vi khuẩn, nấm, nguyên sinh động vật gây hại.
- AQUA SQUICK: sát trùng nguồn nước ao nuôi tôm, khử mùi hôi đáy ao, hỗ trợ quản lý tảo.
- EDTA 99: khử kim loại nặng, thuốc trừ sâu, hóa chất tồn dư, giúp làm sạch nguồn nước.
Liều dùng theo nhãn hoặc tính theo thể tích ao bằng công cụ tính liều. Cần tư vấn thiết kế quy trình xử lý nước cho trại mình, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hỗ trợ. Xem thêm trang giải pháp sát trùng, diệt ốc, ký sinh.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn biện pháp phòng, chống một số bệnh nguy hiểm trên tôm nước lợ – Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026
- Hướng dẫn biện pháp phòng, chống bệnh trên một số đối tượng thủy sản nuôi – Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Nam, 2025
- Biosecurity for shrimp farms – Global Seafood Alliance (Nyan Taw), 2010
- Thông tư 45/2010/TT-BNNPTNT về điều kiện cơ sở, vùng nuôi tôm sú, tôm chân trắng thâm canh (đã hết hiệu lực) – Bộ NN&PTNT, 2010
- Infection with yellow head virus genotype 1 (Chương 2.2.9, Sổ tay chẩn đoán động vật thủy sản) – WOAH
Câu hỏi thường gặp
Ao nhỏ không đủ đất làm ao chứa thì làm sao?
Có thể dùng bể chứa hoặc chia một ao làm ao chứa, luân phiên. Điều quan trọng là nước phải được lọc, khử trùng và để ổn định trước khi vào ao nuôi, không lấy thẳng từ kênh.
Khử trùng nước xong bao lâu mới cấp vào ao?
Taw (2010) khuyến nghị để nước ít nhất 72 giờ sau khử trùng. Ngoài ra cần chờ hết dư lượng hóa chất theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm và kiểm tra lại chỉ tiêu nước.
Ao bạt có cần rào chắn cua không?
Có. Ao bạt hạn chế cua đào hang, nhưng cua còng vẫn bò từ kênh, mương vào ao. Chim cũng không phân biệt ao bạt hay ao đất.
Ao chứa có cần thả cá không?
Một số mô hình dùng cá trong ao chứa, nhưng cần thiết kế riêng và tránh cá trở thành nguồn mang mầm bệnh. Bà con nên hỏi cán bộ khuyến nông địa phương trước khi áp dụng.