Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Bệnh tôm

Bệnh phát sáng do Vibrio harveyi ở tôm giống và ao nuôi: dấu hiệu, cách phòng

Bệnh phát sáng do Vibrio harveyi có thể làm chết đến 100% ấu trùng, tôm nhỏ. Cách nhận biết ở trại giống, ao nuôi và các bước phòng từ nước, trứng, Artemia.

Bệnh phát sáng do Vibrio harveyi ở tôm giống và ao nuôi: dấu hiệu, cách phòng
Nội dung bài viết
  1. Bệnh phát sáng là gì?
  2. Dấu hiệu nhận biết
  3. Vi khuẩn phát sáng vào bể, vào ao từ đâu?
  4. Cách phòng ở trại giống
  5. Cách phòng ở ao nuôi
  6. Nguồn tham khảo
  7. Câu hỏi thường gặp

Bể ương ban đêm thấy ánh xanh phát sáng, ấu trùng lờ đờ, trắng đục rồi chết dần: đó là dấu hiệu của bệnh phát sáng do vi khuẩn Vibrio harveyi. Theo tổng quan của Lio-Po (SEAFDEC, 2017), bệnh có thể làm chết tới 100% ấu trùng và tôm nhỏ. Bài này giúp bà con và trại giống nhận biết bệnh, hiểu vi khuẩn vào từ đâu và phòng bằng cách giảm lượng vi khuẩn ở mọi đầu vào, không dựa vào kháng sinh.

Bệnh phát sáng là gì?

Tác nhân là vi khuẩn Gram âm Vibrio harveyi. Khuẩn lạc của vi khuẩn này tự phát sáng trong bóng tối, nên bể ấu trùng nhiễm nặng có ánh xanh lập lòe vào ban đêm. Lio-Po (2017) cho biết bệnh từng gây chết hàng loạt ấu trùng và tôm giống tôm sú ở Philippines, Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ, Đài Loan, Trung Quốc, Úc và Ecuador. Tôm thẻ chân trắng cũng mẫn cảm với bệnh này.

Cần hiểu đúng: Vibrio có mặt ở khắp nơi, phần lớn vi khuẩn không gây bệnh nếu tôm khỏe. Newman (Global Seafood Alliance, 2015) nhấn mạnh hầu hết vấn đề trong trại giống đến từ vi khuẩn cơ hội, tấn công khi tôm bị stress. Vì vậy mục tiêu là giảm tổng lượng vi khuẩn có hại, không phải diệt sạch mọi vi khuẩn.

Dấu hiệu nhận biết

Ở trại giống (ấu trùng, postlarvae)

Theo Lio-Po (2017):

  • Ấu trùng lờ đờ, chuyển màu trắng đục; bể có ánh sáng xanh khi quan sát ban đêm.
  • Gần như không có dấu hiệu bên ngoài rõ rệt, đôi khi vùng đầu ngực chỗ gan tụy sẫm màu.
  • Vi khuẩn vào qua đường miệng, tạo mảng bám ở phần miệng ấu trùng; khi nặng, khoang cơ thể đầy vi khuẩn.

Ở ao nuôi

Ở Philippines, bệnh ghi nhận trên tôm sú nuôi khoảng 18 đến 32 ngày (Lio-Po, 2017):

  • Tôm bơi lên mặt nước, dạt mé bờ, bỏ ăn.
  • Gan tụy viêm, có vết sẫm màu ở phần gần đầu gan tụy, làm tôm tiêu hóa kém, chậm lớn.
  • Nhiễm toàn thân có thể làm chết tới 100%.

Dấu hiệu ở tôm lớn dễ nhầm với bệnh gan tụy khác. Muốn biết chắc cần nuôi cấy vi khuẩn (khuẩn lạc phát sáng trên thạch dinh dưỡng, màu xanh trên TCBS) và khẳng định bằng PCR tại phòng thử nghiệm.

Vi khuẩn phát sáng vào bể, vào ao từ đâu?

Nguồn Vì sao nguy hiểm
Tôm mẹ Vi khuẩn trên thân, trong dịch buồng trứng và phân bám vào bề mặt trứng khi đẻ (Newman, 2015)
Artemia, tảo Là nguồn nhiễm khuẩn lớn nhất ở giai đoạn ấu trùng nếu nước đã xử lý tốt (Newman, 2015)
Nước cấp, dụng cụ Mang vi khuẩn từ bể này sang bể khác
Đáy ao bẩn Chất hữu cơ tích tụ nuôi vi khuẩn; NH₃, NO₂, H₂S tăng làm tôm stress (Lio-Po, 2017)

Cách phòng ở trại giống

Hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) cho cơ sở sản xuất, ương giống:

  1. Khử trùng triệt để nước; khuyến khích dùng màng siêu lọc hoặc ozone để loại Vibrio.
  2. Vệ sinh, sát trùng bể đẻ, bể ương bằng chlorine nồng độ cao hoặc hóa chất kiềm mạnh trước và sau mỗi đợt sản xuất. Dụng cụ riêng cho từng bể, khử trùng sau mỗi lần dùng.
  3. Rửa trứng hoặc nauplius bằng formol 100 đến 200 ppm hoặc iodine 1 đến 2 ppm để diệt mầm bệnh bám ngoài vỏ.
  4. Bổ sung vitamin, khoáng để tăng đề kháng cho tôm giống; kiểm tra DO, pH, độ kiềm, khí độc định kỳ.
  5. Xét nghiệm PCR 100% các lô PL trước khi xuất bán; thu gom, xử lý xác tôm và chất thải đúng quy định.

Newman (2015) bổ sung: tôm mẹ nên được tắm sát trùng bề mặt nhanh trước khi cho vào bể đẻ, vớt tôm mẹ ra sớm sau khi đẻ, rửa trứng bằng nhiều nước sạch giữa các bước sát trùng. Artemia cũng cần được sát trùng bề mặt và rửa kỹ trước khi cho ăn.

Cách phòng ở ao nuôi

  • Thả giống sạch: Lio-Po (2017) khuyến nghị thả postlarvae sạch vi khuẩn phát sáng và sạch virus đốm trắng. Xem bài cách thả tôm giống.
  • Giữ đáy sạch: xi-phông, không cho ăn dư, dùng vi sinh xử lý đáy. Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) khuyến cáo dùng chế phẩm sinh học định kỳ để ức chế Vibrio và ổn định hệ vi sinh ao.
  • Giữ môi trường ổn định: oxy trên 5 mg/L, pH 7,5 đến 8,3; kiểm soát khí độc, xem bài xử lý khí độc NH3, NO2, H2S.
  • Nước xanh có cá: ở Philippines, mô hình lấy nước từ ao nuôi cá rô phi chịu mặn cấp cho ao tôm giúp giữ vi khuẩn phát sáng ở mức thấp. Các nghiên cứu của SEAFDEC cho thấy một số loài tảo (Chaetoceros, Nitzschia), vi khuẩn và chất nhờn da cá ức chế được V. harveyi (Lio-Po, 2017). Mô hình cần thiết kế riêng, bà con nên hỏi cán bộ khuyến nông trước khi áp dụng.
  • Vitamin C: tổng quan của Hunter (Global Seafood Alliance, 2000) dẫn nghiên cứu cho thấy tôm thẻ được bổ sung vitamin C dạng bền có tỷ lệ sống tốt hơn trong một đợt dịch V. harveyi tự nhiên.

Không dùng kháng sinh để phòng bệnh

Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) yêu cầu tuyệt đối không dùng kháng sinh để phòng bệnh. Danh mục tài liệu trong tổng quan của Lio-Po còn có nghiên cứu về đợt chết hàng loạt ấu trùng tôm sú do V. harveyi kháng kháng sinh ở Ấn Độ (Karunasagar và cộng sự, 1994). Kháng sinh chỉ dùng khi có chẩn đoán, có kháng sinh đồ, theo chỉ định của cán bộ thú y, đúng danh mục được phép và đúng thời gian ngưng thuốc.

Sản phẩm Noben hỗ trợ phòng bệnh

  • IODINE 99: sát trùng nguồn nước, giúp giảm vi khuẩn, nấm, nguyên sinh động vật gây hại.
  • PROTICBEST: vi sinh làm sạch đáy, phân hủy chất thải hữu cơ, thức ăn dư, ổn định màu nước, pH.
  • AQUALAC FS: bổ sung lợi khuẩn vào thức ăn, giúp tôm tiêu hóa tốt, cải thiện đường ruột.
  • CMAX 25%: bổ sung vitamin C vào thức ăn.

Lưu ý không tạt vi sinh cùng ngày với sát trùng. Cần lịch xen kẽ sát trùng, vi sinh cho ao, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Thấy nước ao phát sáng ban đêm có phải tôm bị bệnh?

Chưa đủ để kết luận. Nếu kèm tôm bỏ ăn, dạt bờ, gan tụy bất thường thì nên lấy mẫu tôm và nước nuôi cấy vi khuẩn, đếm khuẩn lạc phát sáng để kiểm tra.

Bệnh phát sáng có lây sang ao khác không?

Có thể, vì vi khuẩn theo nước, dụng cụ và tôm giống. Nên dùng dụng cụ riêng cho từng ao, không xả nước ao bệnh khi chưa xử lý.

Mua giống thế nào để tránh bệnh phát sáng?

Chọn trại có quy trình sát trùng nước, bể, trứng rõ ràng; yêu cầu kết quả kiểm tra vi khuẩn và PCR của lô giống. Xem bài cách chọn tôm giống tốt.

Vibrio trong nước bao nhiêu là nguy hiểm?

Mỗi tài liệu dùng ngưỡng khác nhau theo đối tượng và giai đoạn nuôi. Bà con nên đọc kết quả cùng kỹ thuật viên, kết hợp với tình trạng tôm, thay vì chỉ nhìn một con số.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm