Cách thả tôm giống đúng kỹ thuật: thuần độ mặn, nhiệt độ, pH và theo dõi tỷ lệ sống
Cách thả tôm giống thẻ chân trắng đúng kỹ thuật: ngâm bao cân bằng nhiệt độ, thuần độ mặn từ từ, so pH, giờ thả, mật độ thả và ước tỷ lệ sống bằng giai lưới.
Nội dung bài viết
Tôm giống từ trại về thường sống trong nước có nhiệt độ, độ mặn và pH khác nước ao. Đổ thẳng xuống ao, tôm dễ sốc, chết rải rác ngay mấy ngày đầu mà bà con khó phát hiện. Bài này hướng dẫn cách thả tôm giống đúng kỹ thuật: chuẩn bị ao, thuần độ mặn và nhiệt độ, so pH, chọn giờ thả, mật độ thả và cách ước tỷ lệ sống sau khi thả.
Chuẩn bị trước ngày thả
Ao đạt chỉ tiêu. QCVN 02-19:2014/BNNPTNT quy định nước ao nuôi tôm nước lợ có độ mặn 5 đến 35‰, pH 7 đến 9 và dao động pH trong ngày không quá 0,5, nhiệt độ 18 đến 33°C. Cải tạo, xử lý nước và gây màu xong trước ngày nhận giống, xem quy trình cải tạo ao chuẩn bị thả tôm giống.
Oxy đủ. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (TTKNQG, 2016) khuyến cáo chạy quạt nước 8 đến 12 giờ trước khi thả để oxy hòa tan trong ao trên 6 mg/L đối với tôm thẻ chân trắng. Cách bố trí quạt xem bài bố trí quạt nước, oxy hòa tan ao tôm.
So sánh nước trại và nước ao. TTKNQG (2016) yêu cầu so sánh pH, độ mặn giữa trại giống và ao nuôi để điều chỉnh, tránh sốc. Bà con nên báo trước độ mặn ao cho trại để trại thuần giống gần với độ mặn ao. Khi giống về, đo lại nhiệt độ, độ mặn, pH trong bao và trong ao trước khi thả. Cách đo xem bài cách đo và đọc chỉ tiêu nước ao tôm.
Chọn giống tốt. Thuần kỹ đến đâu cũng không cứu được lô giống yếu hoặc mang mầm bệnh. Xem cách chọn tôm giống thẻ tốt và kiểm tra PCR.
Chênh lệch bao nhiêu thì phải thuần?
| Chỉ tiêu | Khuyến cáo |
|---|---|
| Nhiệt độ | Tránh thay đổi đột ngột quá 3 đến 4°C (Jory, 2016). Ngâm bao trên mặt ao để nhiệt độ hai bên cân bằng |
| Độ mặn | Chênh lệch không quá 5‰ thì có thể ngâm bao rồi thả (TTKNQG, 2016). Chênh lệch lớn hơn phải thuần từ từ, mỗi giờ thay đổi không quá 3‰ (Jory, 2016) |
| pH | Không có ngưỡng chênh lệch cụ thể; Jory (2016) xếp pH vào nhóm chỉ tiêu cần theo dõi khi thuần. Thuần bằng cách thêm nước ao từ từ để pH thay đổi dần |
| Oxy hòa tan | Giữ 6 đến 7 mg/L hoặc gần bão hòa trong suốt thời gian thuần (Jory, 2016) |
Theo Jory (2016), độ mặn có lẽ là chỉ tiêu quan trọng nhất khi thuần. Tốc độ thuần còn tùy chất lượng, tuổi PL và mức chênh lệch: tôm khỏe chịu được thuần nhanh hơn tôm yếu. Vì vậy con số 3‰ mỗi giờ là mức tham khảo, khi chênh lệch lớn nên thuần chậm và quan sát tôm.
Với ao độ mặn thấp, khoảng chênh với nước trại thường lớn. Cách tốt nhất là đặt trại thuần trước đến gần độ mặn ao, rồi thuần tiếp tại ao.
Thả tôm lúc nào?
TTKNQG (2016) và Tép Bạc (2025) cùng khuyến cáo:
- Thả vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh giữa trưa khi nước ao nóng.
- Không thả khi trời mưa, khi thời tiết thay đổi thất thường hoặc môi trường ao chưa phù hợp.
- Thả ở đầu hướng gió để tôm dễ phân tán khắp ao.
- Mỗi ao thả đủ lượng giống trong một lần; cả vùng nuôi nên tập trung thả trong 3 đến 4 ngày.
QCVN 02-19:2014 yêu cầu thả giống đúng lịch thời vụ do cơ quan quản lý địa phương ban hành. Mùa mưa và mùa nắng nóng có những rủi ro riêng, xem thêm nuôi tôm mùa mưa và nuôi tôm mùa nắng nóng.
Mật độ thả bao nhiêu là vừa?
| Nguồn | Mật độ tôm thẻ chân trắng |
|---|---|
| TTKNQG (2016), ao đất | 30 đến 60 con/m² với hộ mới chuyển đổi; 60 đến 80 con/m² với hộ có kinh nghiệm và đủ điều kiện |
| FAO (Briggs, 2006) | Bán thâm canh 10 đến 30 con/m²; thâm canh 60 đến 300 con/m² |
| Tép Bạc (2025) | Thâm canh, siêu thâm canh 150 đến 300 con/m², cần hệ thống quạt, oxy, vi sinh tốt |
Mật độ càng cao càng đòi hỏi quạt khí, xi phông và quản lý thức ăn chặt. Ao lót bạt mật độ cao xem bài kỹ thuật nuôi tôm thẻ ao lót bạt.
Các bước thả tôm giống
Cách 1: Ngâm bao rồi thả
Dùng khi độ mặn trong và ngoài bao chênh lệch không quá 5‰ (TTKNQG, 2016).
- Thả các bao tôm lên mặt ao 10 đến 15 phút (TTKNQG, 2016) để cân bằng nhiệt độ. Tép Bạc (2025) khuyến cáo 15 đến 20 phút.
- Mở bao, cho nước ao vào bao từng ít một. Tép Bạc (2025) hướng dẫn làm từ từ trong 30 đến 60 phút.
- Nghiêng miệng bao cho tôm tự bơi ra.
Jory (2016) lưu ý chỉ ngâm bao là cách đơn giản nhất nhưng chỉ hợp khi nước bao và nước ao chênh lệch rất ít.
Cách 2: Thuần trong thau tại ao
Dùng khi chênh lệch độ mặn lớn hoặc muốn kiểm tra tôm trước khi thả (TTKNQG, 2016):
- Chuẩn bị thau, chậu khoảng 20 lít và máy sục khí.
- Đổ bao tôm vào thau, khoảng 10.000 con mỗi thau, sục khí liên tục.
- Thêm nước ao vào thau từ từ để tôm thích nghi dần.
- Sau 10 đến 15 phút (khi chênh lệch nhỏ), nghiêng thau cho tôm bơi ra. Chênh lệch lớn thì kéo dài thời gian thuần theo mức không quá 3‰ mỗi giờ.
Mật độ khoảng 10.000 con trong 20 lít tương đương 500 con/lít, là mức tối đa Jory (2016) khuyến cáo khi thuần: không quá 300 đến 500 con/lít tùy cỡ tôm và thời gian thuần; thuần lâu thì nên giảm số tôm mỗi thau. Nếu thuần lâu, Jory khuyên cho tôm ăn trong lúc thuần và theo dõi sát.
Dấu hiệu tôm thích nghi tốt (TTKNQG, 2016): không có tôm chết khi thuần, tôm bơi linh hoạt, bám thành thau; sau khi thả tôm lặn xuống đáy, không bám mé, không nổi trên mặt nước.
An toàn sinh học: dụng cụ thả dùng riêng cho từng ao, rửa sạch và khử trùng trước và sau khi dùng (TTKNQG, 2016).
Theo dõi tỷ lệ sống những ngày đầu
Giai lưới đếm tôm
TTKNQG (2016) hướng dẫn ước lượng tỷ lệ sống bằng giai lưới 2 đến 3 m², sâu 1 m đặt ngay trong ao. Thả vào giai 1.000 đến 2.000 con, cho ăn bình thường. Sau 3 đến 5 ngày kéo giai lên đếm số tôm còn lại.
Ví dụ: thả 1.000 con vào giai, sau 4 ngày đếm được 850 con thì tỷ lệ sống ước khoảng 85%. Con số này giúp bà con tính lượng thức ăn sát với số tôm thực tế trong ao.
Nhá (vó) và quan sát tôm
Những ngày đầu, bà con đặt nhá để kiểm tra tôm và lượng ăn. Tép Bạc (2025) khuyến cáo theo dõi sát:
- Đường ruột qua bắt mẫu: ruột đầy, tôm ăn mạnh là dấu hiệu tốt.
- Phân tôm: phân chắc, không lỏng, không đứt khúc bất thường.
- Tôm nổi đầu, bơi yếu, phản ứng kém cần xử lý sớm.
Cách điều chỉnh lượng ăn theo ngày tuổi xem quản lý thức ăn cho tôm và lịch chăm sóc theo ngày tuổi tôm.
Giai đoạn cần cảnh giác
Theo hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026), hoại tử gan tụy cấp (AHPND/EMS) tập trung trong 10 đến 45 ngày đầu sau thả, có thể chết 70 đến 100% trong 20 đến 30 ngày đầu. Ruột trống, đứt khúc, gan tụy teo nhạt là dấu hiệu cần gửi mẫu xét nghiệm ngay. Xem thêm an toàn sinh học phòng AHPND 30 ngày đầu thả tôm và trang giải pháp thiếu oxy, sốc, stress.
Sản phẩm Noben hỗ trợ
Hỗ trợ giảm sốc, giữ oxy khi thả giống, dùng theo nhãn:
- VITA C TẠT: vitamin C tạt xuống ao giúp chống sốc, giảm stress; trước khi thả tôm dùng 5 kg/2.000 m³ nước, tạt trước khi thả 30 phút.
- SUPER OXY 02: cung cấp oxy nhanh, cấp cứu khi tôm nổi đầu do thiếu oxy; dùng 2 đến 3 kg/1.000 m³ nước, rải đều trên mặt ao, kết hợp mở quạt.
- NB C SORMIN: bổ sung vitamin, khoáng, hỗ trợ chống sốc, giảm stress khi môi trường thay đổi; trộn 5 đến 10 g/kg thức ăn.
- AQUA C30%: bổ sung vitamin C vào thức ăn; trộn 3 đến 5 g/kg thức ăn, khi môi trường thay đổi, thời tiết giao mùa trộn 10 g/kg thức ăn trong 2 đến 3 ngày.
Dùng công cụ tính liều để quy đổi liều trên nhãn theo thể tích ao.
Nguồn tham khảo
- Acclimating shrimp postlarvae before pond stocking – Global Seafood Alliance (D. E. Jory), 2016
- Thả tôm giống và cách chăm sóc, quản lý môi trường ao nuôi – Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2016
- Thả tôm giống với các bước cần lưu ý điều gì? – Tép Bạc, 2025
- Cultured Aquatic Species: Penaeus vannamei – FAO (M. Briggs), 2006
- QCVN 02-19:2014/BNNPTNT về cơ sở nuôi tôm nước lợ – Bộ NN&PTNT, 2014
- Hướng dẫn biện pháp phòng, chống một số bệnh nguy hiểm trên tôm nước lợ – Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026
Câu hỏi thường gặp
Ngâm bao tôm giống bao lâu là đủ?
TTKNQG khuyến cáo 10 đến 15 phút, Tép Bạc khuyến cáo 15 đến 20 phút để cân bằng nhiệt độ. Cách này chỉ đủ khi độ mặn chênh lệch không quá 5‰; chênh lệch lớn hơn phải thuần thêm.
Thuần độ mặn tôm giống mất bao lâu?
Tùy mức chênh lệch. Jory (2016) khuyến cáo độ mặn thay đổi không quá 3‰ mỗi giờ, nên chênh 9‰ cần khoảng 3 giờ. Tốt nhất đặt trại thuần trước đến gần độ mặn ao.
Thả tôm giống lúc mấy giờ là tốt nhất?
Sáng sớm hoặc chiều mát, tránh giữa trưa nắng và khi trời mưa. Thả ở đầu hướng gió để tôm phân tán đều.
Làm sao biết tỷ lệ sống sau khi thả?
Đặt giai lưới 2 đến 3 m² trong ao, thả 1.000 đến 2.000 con, cho ăn bình thường, sau 3 đến 5 ngày đếm lại (TTKNQG, 2016).
Mật độ thả tôm thẻ ao đất bao nhiêu?
TTKNQG khuyến cáo 30 đến 60 con/m² với hộ mới nuôi, 60 đến 80 con/m² với hộ có kinh nghiệm. Mật độ cao hơn cần hệ thống quạt, oxy và quản lý tốt.
