Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Bệnh tôm

Bệnh IHHNV trên tôm: tôm còi, cong chủy, dị hình và cách phòng từ con giống

IHHNV làm tôm thẻ còi cọc, cong chủy, quăn râu, lệch cỡ nặng khi thu. Bài giúp bà con nhận biết sớm, hiểu đường lây qua tôm bố mẹ và phòng từ khâu chọn giống.

Bệnh IHHNV trên tôm: tôm còi, cong chủy, dị hình và cách phòng từ con giống
Nội dung bài viết
  1. IHHNV là gì?
  2. Dấu hiệu nhận biết tôm nhiễm IHHNV
  3. IHHNV gây thiệt hại thế nào?
  4. IHHNV lây lan ra sao?
  5. Phòng IHHNV từ con giống: các bước cụ thể
  6. Nguồn tham khảo
  7. Câu hỏi thường gặp

Ao tôm thẻ lớn không đều, nhiều con chủy đầu cong lệch, râu quăn, đuôi méo, đến lúc thu thì lệch cỡ nặng: rất có thể ao đã nhiễm IHHNV. Virus này ít làm tôm thẻ chết hàng loạt nhưng làm hao năng suất suốt vụ, và không có thuốc đặc hiệu. Bài này giúp bà con nhận biết đúng dấu hiệu và hiểu vì sao phòng IHHNV phải bắt đầu từ con giống.

IHHNV là gì?

IHHNV gây bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và biểu mô. Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026), đây là virus DNA sợi đơn, rất nhỏ (khoảng 22 nm), không có màng bao lipid nên rất bền trong nước và bùn đáy. Bộ tài liệu nhận dạng bệnh của NACA (2007) ghi nhận virus trong mô tôm vẫn còn khả năng lây nhiễm sau 5 năm bảo quản ở –20°C.

Virus được phát hiện đầu tiên năm 1981 trên tôm xanh (P. stylirostris), khi đó gây chết hàng loạt. Nhưng trên tôm thẻ, bệnh không gây chết hàng loạt mà gây hội chứng còi, dị hình (RDS) và chênh lệch kích cỡ lớn khi thu hoạch (Gong và cộng sự, Global Seafood Alliance, 2009). Nhóm tác giả cũng lưu ý: khi một đàn đã nhiễm IHHNV thì rất khó loại bỏ virus.

Dấu hiệu nhận biết tôm nhiễm IHHNV

Trên tôm thẻ chân trắng

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026):

  • Tôm giảm ăn, tăng trưởng giảm 10 đến 30%, phân đàn.
  • Chủy đầu uốn cong (NACA mô tả chủy mọc lệch về một bên), râu quăn queo.
  • Sống lưng và phần đuôi bất đối xứng; vỏ mỏng, sần sùi.

NACA (2007) cho biết dấu hiệu chủy còi, chủy dị hình xuất hiện khoảng PL35; các giai đoạn sớm hơn không có dấu hiệu nhưng vẫn có thể mang virus. Đây là lý do nhìn bằng mắt lúc mua giống không thể loại trừ IHHNV.

Trên tôm sú

Vỏ tôm chuyển màu xanh khác thường, cơ bụng trắng đục; tôm có thể chết rớt đáy mạnh trong 10 đến 20 ngày sau thả (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026). NACA mô tả thêm vỏ có thể lốm đốm trắng đến vàng nhạt, nhất là chỗ nối các đốt bụng.

Đừng nhầm với cong thân do môi trường, dinh dưỡng

Tôm cong thân, đục cơ còn có thể do môi trường và dinh dưỡng, không phải virus. Điểm gợi ý IHHNV là dị hình ở chủy, râu, đốt đuôi kèm lệch cỡ cả đàn. Xem thêm bài bệnh cong thân, đục cơ và tôm chậm lớn, lệch cỡ.

IHHNV gây thiệt hại thế nào?

Nghiên cứu của Gong và cộng sự (2009) trên tôm thẻ bố mẹ ở một cơ sở chọn giống tại Mexico cho thấy:

  • Tôm âm tính hoặc nhiễm ít virus to hơn rõ rệt so với tôm nhiễm nặng.
  • Ở mức gia đình, nhiễm nặng làm tôm lớn chậm và độ lệch cỡ tăng. Trong đàn có RDS điển hình, hệ số biến động kích cỡ có thể từ 30% trở lên.
  • Tỷ lệ nhiễm khác nhau rất lớn giữa các gia đình tôm, gợi ý có thể chọn lọc đàn bố mẹ ít nhiễm.

NACA (2007) còn cho biết IHHNV là bệnh mãn tính làm suy yếu khả năng phòng vệ của tôm, tạo điều kiện cho các mầm bệnh nguy hiểm hơn tấn công.

IHHNV lây lan ra sao?

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026):

Đường lây Cụ thể
Lây dọc Từ tôm bố mẹ mang virus qua trứng và ấu trùng
Lây ngang Tôm ăn xác tôm bệnh; tiếp xúc nước, bùn đáy nhiễm virus; qua cua, còng, tôm hoang dã

Bệnh có thể xuất hiện quanh năm, nhiều hơn vào mùa khô (tháng 3 đến 7) khi nhiệt độ cao, môi trường biến động, tảo tàn. Bệnh gặp trên cả nước, đặc biệt ở cơ sở sản xuất giống Nam Trung Bộ và vùng nuôi thâm canh Đồng bằng sông Cửu Long. NACA lưu ý tôm kháng bệnh và tôm giai đoạn nhỏ vẫn mang virus, có thể truyền sang loài hoặc giai đoạn nhạy cảm hơn.

Phòng IHHNV từ con giống: các bước cụ thể

Vì lây dọc từ bố mẹ và virus rất bền, con giống là cửa chặn quan trọng nhất.

  1. Chọn trại giống dùng bố mẹ sạch bệnh (SPF), có nguồn gốc rõ ràng. Theo Gong và cộng sự (2009), IHHNV nằm trong danh sách mầm bệnh phải loại trừ để công nhận tôm SPF.
  2. Yêu cầu phiếu xét nghiệm PCR âm tính IHHNV cho từng lô PL. Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) yêu cầu trại giống xét nghiệm 100% các lô PL trước khi xuất bán; xét nghiệm theo TCVN 8710-20:2019 tại phòng thử nghiệm đủ năng lực.
  3. Lưu giấy kiểm dịch và phiếu xét nghiệm của từng lô vào hồ sơ ao.
  4. Hỏi kỹ thuật viên phòng xét nghiệm khi đọc kết quả. Cục Thủy sản và Kiểm ngư lưu ý IHHNV có thể chèn đoạn gen vào bộ gen tôm, dễ cho kết quả dương tính giả; vì vậy cần phòng thử nghiệm có năng lực và phương pháp phù hợp.
  5. Tự gửi mẫu kiểm tra lại nếu nghi ngờ lô giống, không chỉ dựa vào giấy của trại.

Cách chọn giống chi tiết có ở bài cách chọn tôm giống thẻ tốt và kiểm tra PCR.

Phòng lây ngang trong ao

  • Cải tạo ao kỹ, loại bỏ bùn đáy và giáp xác tạp trước vụ; xem bài quy trình cải tạo ao.
  • Lọc nước cấp, rào chắn cua còng, vớt xác tôm chết hằng ngày để tôm khỏe không ăn xác.
  • Giữ môi trường ổn định trong 10 đến 20 ngày đầu sau thả, giai đoạn bệnh biểu hiện rõ nhất.

Sản phẩm Noben hỗ trợ

Không sản phẩm nào loại được IHHNV khỏi tôm đã nhiễm. Bà con có thể dùng để giữ tôm khỏe và loại trừ nguyên nhân cong thân do dinh dưỡng:

  • MIX 79: khoáng tăng kiềm, giúp tôm cứng vỏ, hỗ trợ phòng ngừa cong thân, đục cơ trên tôm nuôi mật độ cao (do khoáng, không do virus).
  • BETA 1.3: hỗ trợ hoạt hóa hệ miễn dịch tự nhiên, giúp tôm khỏe; trộn 3 đến 5 g/kg thức ăn theo nhãn.

Bà con muốn kiểm tra lô giống trước khi thả có thể gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hướng dẫn.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Tôm nhiễm IHHNV có chết nhiều không?

Với tôm thẻ, IHHNV thường không gây chết hàng loạt mà làm tôm còi, dị hình, lệch cỡ. Với tôm sú, Cục Thủy sản và Kiểm ngư ghi nhận có thể chết rớt đáy mạnh trong 10 đến 20 ngày sau thả.

Tôm đã nhiễm IHHNV có hồi phục được không?

Hiện không có thuốc đặc hiệu. Chăm sóc tốt giúp tôm bớt stress, nhưng không làm hết dị hình hay loại virus. Nên tính toán thu hoạch theo tình hình thực tế và trao đổi với cán bộ thú y.

Giấy xét nghiệm của trại có đủ tin không?

Phiếu xét nghiệm là điều kiện cần, nhưng nên kiểm tra phiếu có đúng lô, đúng ngày và do phòng thử nghiệm đủ năng lực cấp. Khi nghi ngờ, bà con tự lấy mẫu gửi kiểm tra lại.

Tôm cong chủy nhưng PCR âm tính là sao?

Có thể do nguyên nhân khác như môi trường, dinh dưỡng, hoặc tải lượng virus thấp chưa phát hiện được. Nên trao đổi với phòng xét nghiệm và theo dõi thêm tỷ lệ dị hình, độ lệch cỡ của đàn.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm