Thiết kế ao bạt nuôi tôm: ao tròn hay vuông, hố xả đáy trung tâm, bố trí quạt và đường ống
Thiết kế ao bạt nuôi tôm thẻ: chọn ao tròn hay vuông, độ sâu, độ dốc đáy, hố xả đáy trung tâm, rãnh thải, vị trí quạt, sục khí, đường ống và các ao phụ trợ.

Nội dung bài viết
Một cái ao bạt thiết kế đúng thì bùn tự dồn về giữa, xả ra dễ, nước xoay đều, oxy phủ khắp ao; thiết kế sai thì bà con phải chạy theo xử lý đáy cả vụ. Bài này đi từ hình dạng ao, độ sâu, độ dốc đáy, đến hố xả đáy trung tâm, rãnh thải, vị trí quạt, sục khí, ống cấp thoát và các ao phụ trợ, dựa trên các quy trình đã công bố. Phần quản lý ao bạt trong vụ nuôi có ở bài kỹ thuật nuôi tôm thẻ ao lót bạt mật độ cao.
Ao tròn hay ao vuông?
- Ao tròn: không có góc nên ít đọng thức ăn thừa, xác tảo, chất thải; nước lưu thông đều hơn. Ở Brazil, bể ương tròn có đáy dốc nhẹ về giữa, nơi đặt cống xả (Nunes, Global Seafood Alliance, 2011).
- Ao vuông hoặc chữ nhật bo tròn góc: dễ bố trí trên đất, tận dụng diện tích tốt hơn. Quy trình nuôi tôm thẻ 3 giai đoạn của khuyến nông khuyên ao nuôi tròn hoặc vuông được bo tròn các góc để tạo dòng nước chảy tròn (Bản tin Khuyến nông Việt Nam, 2022).
- Ở Belize, trại tôm năng suất cao dùng ao vuông, ao lớn đặt điểm thu hoạch ở giữa ao (McIntosh, Global Seafood Alliance, 2000).
Điểm chung: dù tròn hay vuông, ao phải tạo được một dòng xoay để bùn dồn về giữa.
Kích thước, độ sâu, độ dốc
Thông số của hai quy trình đã công bố ở Việt Nam:
| Hạng mục | Quy trình Grofarm (Cục Thủy sản, 2024) | Quy trình 3 giai đoạn (Bản tin Khuyến nông, 2022) |
|---|---|---|
| Ao ương | 100 đến 300 m², sâu 1,2 đến 1,5 m, trong nhà hoặc che lưới | 50 đến 100 m², ao nổi, có mái che |
| Ao nuôi | Từ 500 m², sâu 1,5 đến 1,7 m | Giai đoạn 2: 200 đến 250 m²; giai đoạn 3: 500 đến 1.500 m² |
| Lót bạt | HDPE | HDPE toàn bộ, dày 0,76 đến 1 mm |
| Độ dốc đáy | 5 độ về hố xi phông | Dốc về rốn giữa ao |
| Bờ ao | Độ dốc bờ 60 độ | Cao hơn mực nước cao nhất 0,3 đến 0,5 m, mặt bờ rộng trên 2 m, gia cố bê tông hoặc bạt |
Ở Belize, đáy ao dốc từ 1,4 m ở đầu cấp nước xuống 2,3 m ở điểm thu hoạch; ao sâu giúp có thêm thể tích nước để "gánh" chất thải hữu cơ, dự trữ oxy và giảm dao động nhiệt độ (McIntosh, 2000). Ao càng sâu thì càng phải đủ quạt để tránh phân tầng nước.
Về bạt: McIntosh (2000) dùng HDPE loại 30 và 40 mil (khoảng 0,75 và 1 mm), loại 40 mil bền hơn và phù hợp hơn. Ao lót bạt sau thu chỉ cần hút ít bùn là thả lại được trong khoảng một tuần, và bờ dốc trơn còn làm chim lội khó bắt tôm. Lưu ý thêm: bạt màu tối làm tôm thu hoạch có màu sẫm hơn (McIntosh, 2000).
Hố xả đáy trung tâm (rốn ao) và rãnh thải
Hố xả đáy là nơi gom bùn để rút ra ngoài. Các nguyên tắc từ quy trình đã công bố:
- Đặt ở giữa ao, nơi dòng nước xoay chậm nhất nên bùn tự lắng (McIntosh, 2000; Bản tin Khuyến nông, 2022).
- Đáy ao dốc về hố: quy trình Grofarm dùng độ dốc 5 độ.
- Đường ống từ hố ra ngoài phải xả được bằng trọng lực hoặc bơm: quy trình 3 giai đoạn dẫn chất thải ở giữa ao ra rãnh tự chảy hoặc bơm ra ao chứa bùn; ao giai đoạn 3 có rãnh thoát nước thải và bùn chạy dọc bờ, rộng khoảng 1,5 m.
- Kênh thải phải sâu hơn hố xi phông (quy trình Grofarm), nếu không bùn không chảy ra.
- Ở ao lớn, có thể làm vùng trũng rộng quanh cống giữa: ao vuông 1,6 ha ở Belize có vùng trũng bán kính 20 m, dùng ống mềm gắn vào cống giữa để di chuyển quanh vùng trũng khi hút bùn (McIntosh, 2000).
- Hố, ống, van phải vệ sinh và rải vôi khi cải tạo (quy trình Grofarm rải vôi cả hố ga, hố xi phông, cống xả).
Cách vận hành xi phông hằng ngày xem bài xi phông đáy ao bạt.
Bố trí quạt, sục khí để bùn dồn về rốn
Cách tính công suất và lịch chạy quạt có ở bài bố trí quạt nước và oxy hòa tan. Ở khâu thiết kế, bà con cần biết:
- Quạt đặt sát bờ để lại vùng nước đứng lớn ở giữa: ở một ao bạt 1,2 ha tại Thái Lan có 14 quạt 2 HP đặt sát bờ, khoảng 25% diện tích ao gần như nước đứng và bùn phủ khoảng 40% đáy; khi xoay quạt khoảng 30 độ hướng vào giữa ao, vùng nước đứng giảm còn 18% (Avnimelech và Ritvo, Global Seafood Alliance, 2001).
- Ở Belize, quạt đặt cách mỗi bờ khoảng 30% chiều rộng ao giữ chất thải lơ lửng trên hơn 75% diện tích; vùng giữa dùng quạt kiểu hút đẩy hướng xuống đáy để khuấy bùn trở lại dòng (McIntosh, 2000).
- Quy trình 3 giai đoạn đặt 2 giàn quạt cách bờ khoảng 1,5 m, so le nhau, để chất thải chỉ tích tụ ở vùng nhỏ tại rốn (Bản tin Khuyến nông, 2022).
- Sục khí đáy: quy trình Grofarm rải ống nano 0,3 đến 0,5 m cho mỗi m² ao; quy trình 3 giai đoạn đặt cục sủi rải đều, song song và phía trước giàn quạt.
Ống cấp nước, điện và ao phụ trợ
Đường ống và máy móc
- Cấp nước và thoát nước tách riêng, không để nước thải chảy ngược vào nguồn cấp.
- Máy cho ăn tự động (nếu dùng): quy trình Grofarm đặt cách bờ 8 đến 10 m, cao hơn mặt nước 50 đến 70 cm, khoảng 1 máy cho 1.000 đến 1.600 m².
- Điện lưới và máy phát dự phòng, kho thức ăn, kho dụng cụ là điều kiện bắt buộc của quy trình Grofarm.
Ao phụ trợ
Quy trình Grofarm nêu tỷ lệ diện tích tham khảo cho cả khu nuôi:
| Hạng mục | Tỷ lệ diện tích | Độ sâu |
|---|---|---|
| Ao chứa | 25% | 2,5 đến 3,0 m |
| Ao xử lý (lót bạt) | 10% | 1,5 đến 2,0 m |
| Ao sẵn sàng (lót bạt, che lưới) | 10% | 1,5 đến 2,0 m |
| Ao ương | 2% | 1,2 đến 1,5 m |
| Ao nuôi | 25% | 1,5 đến 1,7 m |
| Ao chứa thải | 10% | 2,5 đến 3,0 m |
| Kênh thải | 8% | 2,5 đến 2,8 m |
Nghĩa là ao nuôi chỉ chiếm khoảng một phần tư khu nuôi. Thiếu ao chứa, ao xử lý và ao thải là nguyên nhân phổ biến khiến ao bạt khó giữ nước ổn định và gây ô nhiễm xung quanh. Quy trình 3 giai đoạn còn dùng ao lắng thả cá rô phi và ao xử lý nước chảy zíc zắc trước khi đưa nước sang ao sẵn sàng (Bản tin Khuyến nông, 2022).
Sản phẩm Noben hỗ trợ
Thiết kế tốt giúp gom bùn, còn lớp nhớt mỏng bám trên bạt và chất thải mịn trong nước cần vi sinh xử lý. Dùng theo hướng dẫn trên nhãn:
- AMYLAC: tẩy nhớt bạt, nhớt nước cho ao bạt và ao nuôi mật độ cao; làm sạch bạt, sạch đáy, giải phóng khí độc ở đáy.
- AQUA BAC: phân hủy mùn bã, thức ăn thừa, xác tảo, phân tôm ở đáy; giảm NH₃, H₂S; hỗ trợ làm sạch nhớt bạt, nhớt nước.
Xem thêm trang giải pháp khí độc, đáy ao, nhớt bạt. Đang chuẩn bị xây ao bạt, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn vận hành.
Nguồn tham khảo
- Giải pháp tối ưu dinh dưỡng nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh theo quy trình Grofarm (Phụ lục Quyết định 407/QĐ-TS-KHCN&HTQT) – Cục Thủy sản, 2024
- Công nghệ nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh 3 giai đoạn, giảm chất thải – Bản tin Khuyến nông Việt Nam số 6, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2022
- Changing paradigms in shrimp farming, part 3: Pond design and operation considerations – Global Seafood Alliance (R. P. McIntosh), 2000
- Aeration, mixing and sludge control in shrimp ponds – Global Seafood Alliance (Y. Avnimelech, G. Ritvo), 2001
- Brazil's intensive shrimp nursery systems improve PL management for grow-out ponds – Global Seafood Alliance (A. J. P. Nunes), 2011
Câu hỏi thường gặp
Ao bạt nuôi tôm nên sâu bao nhiêu?
Quy trình Grofarm dùng ao nuôi sâu 1,5 đến 1,7 m, ao ương 1,2 đến 1,5 m. Ao sâu hơn giữ nhiệt và oxy ổn định hơn nhưng cần đủ quạt để nước không phân tầng.
Độ dốc đáy ao bạt bao nhiêu là đủ để gom bùn?
Quy trình Grofarm dùng độ dốc đáy 5 độ về hố xi phông ở giữa ao, kết hợp quạt tạo dòng xoay để bùn dồn về rốn.
Nên dùng bạt HDPE dày bao nhiêu?
Quy trình 3 giai đoạn của khuyến nông dùng bạt HDPE dày 0,76 đến 1 mm. Một trại ở Belize dùng loại khoảng 0,75 và 1 mm và đánh giá loại 1 mm bền hơn.
Hố xả đáy đặt ở đâu?
Đặt ở giữa ao, nơi dòng nước xoay chậm nhất nên bùn lắng tự nhiên. Kênh hoặc rãnh thải phải thấp hơn hố để bùn chảy ra được, hoặc dùng bơm.