Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Kỹ thuật nuôi

Nuôi tôm công nghệ biofloc: nguyên lý tỷ lệ C/N, cách tạo, duy trì floc và ưu nhược điểm

Nuôi tôm biofloc dựa trên tỷ lệ C/N để vi khuẩn biến khí độc thành đạm. Bài giải thích nguyên lý, cách tạo floc, theo dõi thể tích floc, độ kiềm và ưu nhược.

Nuôi tôm công nghệ biofloc: nguyên lý tỷ lệ C/N, cách tạo, duy trì floc và ưu nhược điểm
Nội dung bài viết
  1. Biofloc là gì và hoạt động thế nào?
  2. Tỷ lệ C/N bao nhiêu và bổ sung carbon thế nào?
  3. Cách tạo floc ban đầu
  4. Duy trì floc: ba chỉ tiêu phải theo dõi
  5. Ưu, nhược điểm và ao nào nên áp dụng
  6. Sản phẩm Noben hỗ trợ
  7. Nguồn tham khảo
  8. Câu hỏi thường gặp

Biofloc dựa vào chính hệ vi sinh trong ao: bổ sung nguồn đường (carbon) để vi khuẩn "ăn" khí độc amoni và biến nó thành đạm vi sinh, tôm lại ăn được các hạt floc này. Làm đúng thì ít thay nước; làm sai thì tôm thiếu oxy, nitrit tăng vọt. Bài này giúp bà con hiểu nguyên lý tỷ lệ C/N, cách tạo và giữ floc, và những điều kiện bắt buộc trước khi chuyển sang nuôi biofloc.

Biofloc là gì và hoạt động thế nào?

Floc là hạt lơ lửng gồm vi khuẩn, tảo, nguyên sinh động vật, chất nhầy, phân và thức ăn thừa kết dính (Kuhn và Lawrence, Global Seafood Alliance, 2012). Cơ chế chính nằm ở tỷ lệ cacbon trên nitơ (C/N):

  • Thức ăn viên giàu đạm nên chất thải tôm giàu nitơ (amoni); không được "giữ" lại thì amoni, nitrit tích tụ.
  • Bổ sung carbon dễ tiêu (mật đường, tinh bột…), vi khuẩn dị dưỡng phát triển mạnh, hút amoni từ nước để tạo sinh khối.
  • Sinh khối kết thành floc, tôm thẻ (và cá rô phi) gặm như thức ăn bổ sung.

Theo Kuhn và Lawrence (2012), floc "tại chỗ" hình thành khi tỷ lệ C/N trong ao được nâng lên từ 8:1 trở lên, bằng cách bổ sung đường, mật đường, glycerin hoặc dùng thức ăn ít đạm hơn.

Cơ chế này khác với lọc sinh học nitrat hóa; xem bài chu trình nitrat hóa và tuần hoàn nước, lọc sinh học.

Tỷ lệ C/N bao nhiêu và bổ sung carbon thế nào?

Các nghiên cứu dùng mức C/N khác nhau tùy đối tượng và giai đoạn:

Nguồn Đối tượng Nguồn carbon Tỷ lệ C/N dùng
Kuhn và Lawrence (2012) Tôm, cá nói chung Đường, mật đường, glycerin Từ 8:1 trở lên
Tinh và cộng sự (2021, tóm tắt trên GSA) Ương tôm thẻ Tinh bột bắp hoặc mật đường 12
Huỳnh Hoàng Sơn, Châu Tài Tảo (ĐH Cần Thơ, 2024) Ương tôm sú Rỉ đường 10:1

Trong thí nghiệm ương tôm thẻ của Tinh và cộng sự, cứ mỗi 1 kg thức ăn (34% đạm) cho tôm ăn, nhóm nghiên cứu bổ sung ngay 0,6 kg tinh bột bắp hoặc 1,1 kg mật đường để giữ C/N ở mức 12. Con số này chỉ đúng với thức ăn và nguồn carbon trong thí nghiệm; thức ăn đạm khác, mật đường khác thì lượng cần bổ sung khác.

Đáng chú ý: tinh bột bắp cho tôm lớn nhanh hơn, hệ số thức ăn thấp hơn mật đường, có lẽ do nước ổn định hơn. Mật đường cho floc giàu đạm hơn nhưng làm carbon hòa tan dao động nhiều hơn.

Cách tạo floc ban đầu

Trung tâm Khuyến nông Cà Mau (2019) hướng dẫn tạo biofloc cho ao ương tôm sú như sau: trộn 0,5 kg thức ăn số 0 + 3 kg mật đường + 2 lít nước + 1 gói vi sinh (227 g), ủ 10 đến 12 giờ không sục khí, tạt liên tiếp 3 ngày vào buổi sáng, đồng thời sục khí liên tục; sau đó kiểm tra lại môi trường rồi mới thả giống. Khuyến nông Cà Mau cũng lưu ý nguồn carbon phân hủy nhanh, dễ dàng (như mật đường) là phù hợp nhất để kích thích vi khuẩn dị dưỡng.

Điều kiện đi kèm: ao lót bạt hoặc bể có sục khí đáy liên tục để floc lơ lửng, nước đã xử lý và chỉnh kiềm, pH trước. Sau khi thả tôm, bổ sung carbon hằng ngày theo lượng thức ăn, thường ngay sau cữ ăn. Cách ủ vi sinh đúng có ở bài cách ủ và sử dụng vi sinh.

Duy trì floc: ba chỉ tiêu phải theo dõi

Thể tích floc (đo bằng nón Imhoff)

Lấy 1 lít nước ao vào nón Imhoff, để lắng rồi đọc mL/L. Thí nghiệm ương tôm sú của ĐH Cần Thơ có thể tích floc khoảng 2,9 đến 3,1 mL/L; không có con số chung cho mọi ao, quan trọng là theo dõi xu hướng hằng ngày.

Floc quá dày lại có hại. Gaona và cộng sự (Global Seafood Alliance, 2013) ghi nhận khi tổng chất rắn lơ lửng (TSS) tăng từ khoảng 200 lên 800 mg/L thì nitrit tăng từ 1,0 lên 15,5 mg/L, độ kiềm giảm từ 160 xuống 100 mg/L, oxy giảm. Cách xử lý là dùng bể lắng hoặc ngăn lắng rút bớt chất rắn, hoặc xi phông bớt bùn.

Độ kiềm

Vi khuẩn trong hệ biofloc tiêu tốn kiềm liên tục. ĐH Cần Thơ (2024) dùng NaHCO₃ (soda lạnh) để bù kiềm hằng tuần và kết luận độ kiềm khoảng 120 mg CaCO₃/L cho tôm sú ương biofloc tăng trưởng, tỷ lệ sống (90,2%) tốt nhất trong bốn mức thử 80, 120, 160, 200 mg/L. Cách đo, chỉnh kiềm xem bài quản lý pH và độ kiềm.

Oxy hòa tan

Kuhn và Lawrence (2012) nhấn mạnh hệ biofloc có nhu cầu oxy rất cao vì floc cũng hô hấp; khi floc dày, lượng oxy floc dùng có thể vượt cả lượng tôm dùng. Tôm, cá thường cần oxy trên 5 mg/L; Gaona và cộng sự thấy giữ oxy trên mức này thì chất rắn dư không còn là vấn đề cho hô hấp của tôm. Mất điện trong ao biofloc nguy hiểm hơn ao thường. Xem bố trí quạt nước và oxy hòa tan.

Ưu, nhược điểm và ao nào nên áp dụng

Ưu điểm:

  • Giảm thay nước, hạn chế đưa mầm bệnh từ nguồn nước ngoài vào.
  • Biến chất thải đạm thành thức ăn: floc chứa trên 39% đạm tính theo chất khô (Tinh và cộng sự).
  • Hạn chế xả thải ra môi trường xung quanh.

Nhược điểm:

  • Tốn điện cho sục khí liên tục; mất điện là rủi ro lớn.
  • Kiềm tụt nhanh, phải bù thường xuyên.
  • Floc dư làm nitrit tăng, phải có ngăn lắng hoặc xi phông.
  • Cần đo đạc đều (floc, kiềm, oxy, NH₃, NO₂); người mới dễ thất bại.
  • Hao hụt carbon lớn: chỉ 15 đến 17% lượng carbon đưa vào còn lại trong hệ thống cuối thí nghiệm (Tinh và cộng sự).

Phù hợp: biofloc hợp với ao lót bạt, bể tròn, mật độ cao, có sục khí đáy và nguồn điện dự phòng, nhất là giai đoạn ương (vèo) 20 đến 30 ngày đầu. Ao đất lớn, nuôi quảng canh, thiếu điện thì không nên cố áp dụng; hướng phù hợp hơn là quảng canh cải tiến mật độ thấp. Nếu đang nuôi ao bạt mật độ cao, xem thêm kỹ thuật nuôi tôm thẻ ao lót bạt.

Sản phẩm Noben hỗ trợ

Các sản phẩm sau hỗ trợ đúng công dụng ghi trên nhãn, dùng theo liều nhãn và theo tư vấn kỹ thuật:

  • PROTICBEST: vi sinh làm sạch đáy, sạch nước, sạch nhớt bạt; phân hủy chất thải hữu cơ, thức ăn dư, xác tảo tàn và khí độc ở đáy ao.
  • AMYLAC: tẩy nhớt bạt, nhớt nước cho ao bạt và ao nuôi mật độ cao; bổ sung vi sinh vật có lợi trong suốt quá trình nuôi.
  • MIRAL N8: khoáng tăng kiềm nhanh, ổn định độ kiềm trong suốt quá trình nuôi.
  • SUPER OXY 02: cung cấp nhanh oxy cho ao nuôi khi gặp sự cố.

Dùng công cụ tính liều để quy đổi theo thể tích ao. Cần tính lượng carbon theo thức ăn thực tế, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Nuôi biofloc có phải bỏ hẳn thay nước không?

Không hẳn. Biofloc giảm thay nước rất nhiều, nhưng khi floc quá dày, nitrit tăng hoặc kiềm khó giữ thì vẫn cần rút bùn lắng và bổ sung nước sạch.

Dùng mật đường hay bột tinh bột tốt hơn?

Mật đường tan nhanh, dễ dùng nên phổ biến. Một thí nghiệm ương tôm thẻ (Tinh và cộng sự, 2021) cho thấy tinh bột bắp giúp nước ổn định hơn, tôm lớn nhanh hơn mật đường. Chọn nguồn nào cũng cần tính đúng lượng theo thức ăn.

Thể tích floc bao nhiêu là vừa?

Không có một con số đúng cho mọi ao. Thí nghiệm ương tôm sú ở ĐH Cần Thơ có floc khoảng 3 mL/L. Bà con nên đo bằng nón Imhoff mỗi ngày và rút bớt khi floc tăng kèm nitrit tăng, oxy giảm.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm