Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Môi trường ao

Nuôi tôm tuần hoàn nước (RAS, bán tuần hoàn): lọc sinh học, cá, rong, giảm thay nước

Nuôi tôm tuần hoàn RAS tái sử dụng nước nhờ bể lắng, lọc sinh học, cá rô phi, rong câu. Bài giải thích nguyên lý, tỷ lệ khu lọc, cách vận hành và ưu nhược điểm.

Nuôi tôm tuần hoàn nước (RAS, bán tuần hoàn): lọc sinh học, cá, rong, giảm thay nước
Nội dung bài viết
  1. Tuần hoàn nước hoạt động thế nào?
  2. Hai kiểu tuần hoàn phổ biến
  3. Các bộ phận của hệ thống CTU-RAS
  4. Kết quả thực tế: tốt nhưng không đồng đều
  5. Vận hành: những việc không được lơ là
  6. Ưu và nhược điểm
  7. Sản phẩm Noben hỗ trợ
  8. Nguồn tham khảo
  9. Câu hỏi thường gặp

Nuôi tôm tuần hoàn là xử lý nước thải của chính ao nuôi rồi đưa trở lại, gần như không thay nước, nhờ đó ít phụ thuộc nguồn nước bên ngoài. Bài này giúp bà con hiểu hệ thống tuần hoàn gồm những bộ phận nào, vi sinh vật xử lý khí độc ra sao, kết quả thực tế ở ĐBSCL và những điều kiện cần có trước khi đầu tư.

Tuần hoàn nước hoạt động thế nào?

Sau oxy, khí độc amoni từ thức ăn là yếu tố giới hạn năng suất ao nuôi mật độ cao. Ebeling và Timmons (Global Seafood Alliance, 2008) nêu ba con đường loại bỏ amoni:

  1. Tảo hấp thu (kiểu ao nước xanh truyền thống).
  2. Vi khuẩn nitrat hóa (tự dưỡng) chuyển amoni thành nitrit rồi nitrat, sống bám trên giá thể lọc. Đây là "trái tim" của hệ thống tuần hoàn.
  3. Vi khuẩn dị dưỡng chuyển amoni thành sinh khối khi có đủ carbon hữu cơ, tức nguyên lý biofloc (xem bài nuôi tôm công nghệ biofloc).

Hệ tuần hoàn lắng, lọc chất thải rắn ra nhanh nên con đường thứ hai chiếm ưu thế; xem thêm bài NH3, NO2 trong ao bạt.

Hai kiểu tuần hoàn phổ biến

Theo Trần Ngọc Hải và cộng sự (ĐH Cần Thơ, 2025):

Tuần hoàn không hoàn toàn, đa loài (ngoài trời) RAS kín hiện đại (trong nhà)
Tỷ lệ diện tích Nuôi tôm dưới 30%, xử lý nước trên 70% Nuôi tôm trên 70%
Xử lý nước Cá, nhuyễn thể, rong; không cần giá thể lọc Lọc cơ học, lọc sinh học hiện đại
Hạn chế Tốn nhiều đất; vẫn phải thay và xử lý nước cấp Vốn đầu tư cao; chất thải rắn, nitrat, lân khó xử lý

Mô hình CTU-RAS kết hợp ưu thế của cả hai, phù hợp ĐBSCL: diện tích nuôi 70 đến 75%, khu lọc 25 đến 30%, chạy được cả ngoài trời lẫn trong nhà.

Các bộ phận của hệ thống CTU-RAS

Ngoài bể/ao nuôi tôm, mỗi thành phần đảm nhận một việc (Trần Ngọc Hải và cộng sự, 2025):

  • Lọc lưới, bể lắng: giữ lại chất lơ lửng, phân tôm.
  • Bể cá rô phi: xử lý vật chất lơ lửng; cá không được cho ăn, không phải sản phẩm chính.
  • Bể giá thể lọc sinh học: nơi vi khuẩn nitrat hóa chuyển amoni thành nitrit rồi nitrat.
  • Bể rong câu: hấp thu nitrat, amoni, lân.

Thí nghiệm xác định độ mặn phù hợp 15 đến 25‰, mật độ tôm thẻ 200 đến 300 con/m³; lượng giá thể lọc tính theo thể tích bể nuôi, nên có cán bộ kỹ thuật hướng dẫn (Trần Ngọc Hải và Lê Quốc Việt, 2022).

Ở mức đơn giản hơn cho ao đất, xem bài ao lắng sinh học.

Kết quả thực tế: tốt nhưng không đồng đều

Ở quy mô thử nghiệm và trại thực nghiệm:

  • Bể 40 m³, mật độ 300 con/m³, sau 84 ngày: tôm đạt 16,7 đến 18,2 g/con, tỷ lệ sống 96 đến 97,5%, năng suất khoảng 4,4 kg/m³, FCR 1,10 đến 1,19 (Trần Ngọc Hải và Lê Quốc Việt, 2022).
  • Ao bạt 500 m³, mật độ 240 đến 320 con/m³: tỷ lệ sống 74,9 đến 93,7%, năng suất 2,8 đến 4,1 kg/m³.

Ở mô hình trình diễn tại 3 điểm ở Cà Mau (Trần Ngọc Hải và cộng sự, 2026), mật độ 300 con/m³: tỷ lệ sống trung bình chỉ 61,7 ± 17,2%, có điểm chỉ đạt 42,1%; năng suất trung bình 4,28 kg/m³; lợi nhuận trung bình khoảng 103 triệu đồng/600 m³ mỗi vụ. Thức ăn viên chiếm hơn một nửa chi phí.

Công nghệ đã chạy được ở quy mô nông hộ, nhưng kết quả phụ thuộc lớn vào tay nghề vận hành. Tóm tắt của nhóm nghiên cứu: không thay nước, chỉ bổ sung 10 đến 20% thể tích nước cả vụ; giữ amoni toàn hệ thống dưới 2 mg/L, nitrit dưới 1 mg/L; không dùng kháng sinh; 1 m³ nước sản xuất được khoảng 10 đến 12 kg tôm mỗi năm.

Vận hành: những việc không được lơ là

Khởi động lọc sinh học trước khi thả tôm

Vi khuẩn nitrat hóa lớn rất chậm. Thí nghiệm ở ĐH Cần Thơ (Phạm Thị Tuyết Ngân và cộng sự, 2021): không bổ sung vi khuẩn thì quá trình nitrit hóa mất khoảng 14 ngày, nitrat hóa khoảng 35 ngày; bổ sung vi khuẩn nitrat hóa chọn lọc thì rút còn 7 và 14 ngày, tôm sống nhiều hơn. Nên chạy bể lọc trước, đợi amoni, nitrit ổn định rồi mới tăng mật độ.

Bù kiềm đều đặn

Vi khuẩn nitrat hóa dùng độ kiềm làm nguồn carbon. Ebeling và Timmons (2008) ước tính gần 355 g kiềm (tính theo CaCO₃) bị tiêu hao cho mỗi kg thức ăn 35% đạm trong hệ tự dưỡng. Ăn càng nhiều, kiềm càng tụt nhanh; cần đo và bù kịp. Cách đo, chỉnh xem bài quản lý pH và độ kiềm.

Giữ oxy và điện

Vi khuẩn nitrat hóa là nhóm hiếu khí, cần oxy để làm việc. Mất điện vừa làm tôm thiếu oxy, vừa làm bộ lọc ngừng xử lý khí độc, nước có thể xấu đi nhanh. Máy phát dự phòng là bắt buộc. Xem thêm bố trí quạt nước và oxy hòa tan.

Rút chất thải rắn

Nếu không xi phông, xả bể lắng đều, chất thải rắn sẽ phân hủy ngay trong hệ thống, tiêu tốn oxy và sinh khí độc.

Ưu và nhược điểm

Ưu điểm: ít phụ thuộc nguồn nước bên ngoài, giảm nguy cơ mầm bệnh theo nước cấp; ít xả thải; tiết kiệm đất nuôi; có thể nuôi nhiều vụ/năm và thích ứng hạn mặn tốt hơn.

Nhược điểm: vốn đầu tư cao; cần điện ổn định; phải đo đạc nhiều chỉ tiêu; vận hành sai thì tỷ lệ sống dao động lớn như kết quả ở Cà Mau; nitrat và lân vẫn tích tụ, cần rong hoặc biện pháp xử lý.

Phù hợp với: hộ có vốn, có ao bạt hoặc bể, có điện ổn định và sẵn sàng học kỹ thuật. Hộ nuôi ao đất truyền thống có thể bắt đầu bằng bán tuần hoàn: tách ao lắng, ao xử lý bằng cá và rong, tái sử dụng một phần nước.

Sản phẩm Noben hỗ trợ

Hệ tuần hoàn dựa vào vi sinh vật nên cần hạn chế hóa chất diệt khuẩn. Khi cần, các sản phẩm sau dùng đúng công dụng ghi trên nhãn:

  • PROTICBEST: vi sinh làm sạch đáy, sạch nước; phân hủy chất thải hữu cơ, thức ăn dư, xác tảo và khí độc ở đáy; ổn định pH.
  • BZT: phân hủy mùn bã hữu cơ, thức ăn thừa, phân tôm tích tụ; giảm khí độc NH₃, H₂S.
  • MIRAL N8: khoáng tăng kiềm nhanh, ổn định độ kiềm trong suốt quá trình nuôi.
  • SUPER OXY 02: cung cấp nhanh oxy cho ao nuôi khi gặp sự cố.

Quy đổi liều theo thể tích bằng công cụ tính liều. Cần tư vấn thiết kế hoặc vận hành, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hỗ trợ.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Nuôi tuần hoàn có phải hoàn toàn không thay nước?

Không thay nước nhưng vẫn phải bổ sung lượng nước hao hụt do bốc hơi, xi phông. Với CTU-RAS, lượng nước bổ sung khoảng 10 đến 20% thể tích trong cả vụ.

Diện tích lọc chiếm bao nhiêu là đủ?

Mô hình CTU-RAS dùng khoảng 25 đến 30% diện tích (hoặc thể tích) cho lọc, xử lý nước; các điểm trình diễn dao động từ 14 đến 30%. Hệ tuần hoàn ngoài trời dựa vào cá, rong mà không có giá thể lọc thì cần diện tích xử lý lớn hơn nhiều, trên 70%.

Vì sao mới khởi động hệ thống mà nitrit tăng cao?

Vi khuẩn chuyển nitrit thành nitrat phát triển chậm hơn vi khuẩn chuyển amoni. Thí nghiệm ở ĐH Cần Thơ cho thấy giai đoạn này có thể kéo dài đến khoảng 35 ngày nếu không bổ sung vi khuẩn. Nên chạy bể lọc trước và tăng thức ăn từ từ.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm