Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Kỹ thuật nuôi

Kỹ thuật xi phông đáy ao bạt: thiết kế hố xi phông, tần suất và cách làm không gây sốc

Hướng dẫn xi phông đáy ao bạt nuôi tôm: thiết kế hố xi phông ở rốn ao, gom chất thải bằng quạt, tần suất theo giai đoạn, các bước làm nhẹ để tôm không sốc.

Kỹ thuật xi phông đáy ao bạt: thiết kế hố xi phông, tần suất và cách làm không gây sốc
Nội dung bài viết
  1. Vì sao ao bạt phải xi phông thường xuyên?
  2. Thiết kế hố xi phông (rốn ao) và đường ống
  3. Xi phông bao lâu một lần?
  4. Các bước xi phông để tôm không bị sốc
  5. Bùn và nước xi phông phải được xử lý
  6. Sản phẩm Noben hỗ trợ
  7. Nguồn tham khảo
  8. Câu hỏi thường gặp

Ao bạt không có lớp đất để "nuốt" chất thải, nên phân tôm, thức ăn dư và xác tảo lắng xuống sẽ tích lại thành bùn đen ở giữa ao. Bùn để lâu sinh khí độc, tốn oxy và làm tôm giảm ăn. Bài này hướng dẫn bà con thiết kế hố xi phông để gom bùn về một chỗ, xi phông bao lâu một lần theo từng giai đoạn và làm thế nào để rút bùn mà tôm không bị sốc.

Vì sao ao bạt phải xi phông thường xuyên?

Bùn đáy là lớp hữu cơ mềm, màu đen, thiếu oxy. Theo Avnimelech và Ritvo (Global Seafood Alliance, 2001), khi bùn càng thiếu oxy thì càng sinh ra nhiều chất độc: axit hữu cơ, rồi đến khí H₂S, độc ngay cả khi dưới 1 ppm. Vì tôm sống và kiếm ăn sát đáy nên ảnh hưởng của bùn lên tôm còn nặng hơn lên cá.

Hai kết quả đáng chú ý trong bài này:

  • Trong một thí nghiệm nuôi tôm mật độ cao ở bể xi măng, lượng thức ăn tôm ăn được tăng trung bình khoảng 36% sau khi cào sạch bùn đáy.
  • Trong ao có quạt đặt sát bờ, vùng giữa ao gần như nước đứng, oxy sáng sớm chỉ 0 đến 1 mg/L và bùn dày nhất. Tôm vẫn vào vùng bùn để kiếm ăn, có lần bẫy đặt ở giữa ao bắt được tôm chết.

Vì vậy nguyên tắc với ao bạt là: dùng dòng nước của quạt gom bùn về một chỗ nhỏ ở giữa ao, rồi rút bùn ra ngoài, thay vì để bùn rải khắp đáy.

Thiết kế hố xi phông (rốn ao) và đường ống

Thiết kế ao chi tiết có ở bài thiết kế ao bạt, hố xả đáy trung tâm. Riêng phần phục vụ xi phông, bà con lưu ý:

  • Ao tròn hoặc vuông bo góc, đáy dốc về giữa. Quy trình nuôi tôm thẻ 3 giai đoạn đăng trên Bản tin Khuyến nông Việt Nam (2022) thiết kế rốn ở giữa ao, có hệ thống xi phông dẫn chất thải ra rãnh tự chảy hoặc bơm ra ao chứa bùn.
  • Tiến bộ kỹ thuật theo quy trình Grofarm được Cục Thủy sản công nhận năm 2024 dùng độ dốc đáy ao 5 độ cho cả ao ương và ao nuôi, và yêu cầu kênh thải phải sâu hơn hố xi phông để bùn chảy ra được.
  • Giàn quạt đặt cách bờ khoảng 1,5 m, so le nhau để tạo dòng xoay, cho chất thải chỉ tích tụ ở vùng nhỏ tại rốn ao (Bản tin Khuyến nông, 2022). Cách tính và đặt quạt xem bài bố trí quạt nước và oxy hòa tan.

Xi phông bao lâu một lần?

Không có một con số chung cho mọi ao, vì lượng bùn phụ thuộc mật độ, lượng thức ăn và độ sạch của nước. Bảng dưới tóm tắt các quy trình đã công bố:

Nguồn Giai đoạn Tần suất xi phông
Quy trình Grofarm (Cục Thủy sản, 2024) Ao ương (giai đoạn 1) 1 đến 2 lần/ngày, sau khi cho ăn
Quy trình Grofarm (Cục Thủy sản, 2024) Ao nuôi thương phẩm Hằng ngày, sau khi kiểm tra sàng ăn
Ao thâm canh ở Sóc Trăng (Đại học Cần Thơ, 2022) Từ ngày 30 sau thả Bơm tự động, mỗi lần khoảng 20 giây, lặp lại khoảng mỗi giờ
Belize Aquaculture (McIntosh, 2000) Ao năng suất trên 10 tấn/ha Bắt đầu hút bùn giữa ao từ tuần nuôi thứ 10

Cách hiểu thực tế: ao càng nuôi dày, cho ăn càng nhiều thì càng phải xi phông dày. Khi xi phông lên nước đen, mùi hôi, nhiều thức ăn chưa tan là dấu hiệu nên tăng số lần xi phông và xem lại lượng ăn (xem bài đọc nhá hằng ngày). Khi nước xi phông ra đã trong nhanh thì có thể giữ nhịp hiện tại.

Các bước xi phông để tôm không bị sốc

Quy trình Grofarm hướng dẫn: sau khi cho ăn hoặc sau khi kiểm tra sàng ăn thì chạy quạt khoảng 30 phút để gom chất thải về hố xi phông, rồi mới xi phông, và cấp bù lượng nước hao hụt. Dựa trên đó, bà con làm theo thứ tự:

  1. Chọn thời điểm: sau cữ ăn và sau khi kiểm tra nhá, khi tôm đã ăn xong. Tránh lúc tôm đang lột xác rộ hoặc khi oxy đang thấp (rạng sáng), vì lúc này tôm yếu và dễ sốc.
  2. Gom bùn: chạy quạt khoảng 30 phút cho chất thải dồn về rốn. Nếu ao có sục khí đáy, quy trình Grofarm tắt sục khí trong lúc gom để bùn không bị thổi tung.
  3. Mở xi phông từng đợt ngắn: rút đến khi nước ra từ đen chuyển sang trong thì dừng. Rút nhiều đợt ngắn trong ngày nhẹ nhàng hơn một lần rút mạnh và lâu, vì mực nước và dòng chảy ít thay đổi đột ngột.
  4. Bật lại sục khí và quạt ngay sau khi xi phông xong.
  5. Cấp bù nước đã xử lý từ ao sẵn sàng để giữ mực nước. Nước cấp nên có độ mặn, pH, nhiệt độ gần với nước ao; cách kiểm tra xem bài cách đo và đọc chỉ tiêu nước ao tôm.
  6. Quan sát nước xi phông: màu, mùi, lượng thức ăn dư, xác tôm. Ghi vào nhật ký ao nuôi để so sánh giữa các ngày.

Nếu xi phông ra nhiều xác tôm, hãy lấy mẫu kiểm tra gan, ruột và báo kỹ thuật viên, không chỉ tăng xi phông rồi thôi.

Bùn và nước xi phông phải được xử lý

Nước xi phông không phải nước sạch. Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ (2022) trên ao tôm thẻ thâm canh ở Sóc Trăng cho thấy để có 1 tấn tôm, ao thải ra khoảng 27,9 đến 29,9 m³ nước xi phông, và nước xi phông chứa nhiều chất hữu cơ (COD), đạm và lân. Nhóm tác giả khuyến cáo phải quản lý và xử lý nước xi phông trước khi thải.

Cách làm đã được công bố:

  • Dẫn bùn xi phông vào ao chứa bùn, để lắng 2 đến 5 ngày; phần nước bên trên bơm sang ao lắng thô có thả cá rô phi để xử lý chất hữu cơ lơ lửng rồi tái sử dụng (Bản tin Khuyến nông, 2022).
  • Chất thải xi phông và nước thay được đưa vào ao xử lý thải để lắng bùn; có thể thả cá rô phi trong ao xử lý trước khi xả ra ngoài (quy trình Grofarm, 2024).
  • Khi cải tạo ao giữa hai vụ, quy trình Grofarm rải vôi CaO khắp ao, cả hố ga, hố xi phông và cống xả, rồi phơi đáy 3 đến 5 ngày. Các bước cải tạo đầy đủ có ở bài quy trình cải tạo ao.

Sản phẩm Noben hỗ trợ

Xi phông lấy bùn ra khỏi ao, còn vi sinh giúp phân hủy phần chất thải mịn còn lại trên bạt và trong nước. Dùng theo hướng dẫn trên nhãn:

  • AMYLAC: tẩy nhớt bạt, nhớt nước cho ao bạt nuôi mật độ cao; làm sạch bạt, sạch đáy, giải phóng khí độc ở đáy ao.
  • PROTICBEST: vi sinh làm sạch đáy, sạch nước, sạch nhớt bạt; phân hủy chất thải hữu cơ, thức ăn dư, xác tảo tàn và khí độc ở đáy ao.
  • SUPER YUCCA: hấp thu khí độc NH₃, hỗ trợ cấp cứu khi tôm nổi đầu do khí độc.
  • VITA C TẠT: vitamin C tạt xuống ao, hỗ trợ chống sốc, giảm stress khi môi trường thay đổi hoặc khi tôm mới lột.

Không dùng vi sinh cùng lúc với hóa chất diệt khuẩn. Quy đổi liều theo thể tích ao bằng công cụ tính liều, và xem thêm trang giải pháp khí độc, đáy ao, nhớt bạt. Ao có đáy bẩn kéo dài, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Ao bạt bao lâu xi phông một lần?

Theo quy trình Grofarm được Cục Thủy sản công nhận, ao ương xi phông 1 đến 2 lần mỗi ngày, ao nuôi thương phẩm xi phông hằng ngày. Ao nuôi dày, cho ăn nhiều, nước xi phông ra đen lâu thì cần tăng số lần.

Có cần tắt quạt khi xi phông không?

Không cần tắt quạt trước khi gom: quạt chạy khoảng 30 phút giúp dồn chất thải về rốn. Sục khí đáy nên tạm tắt khi gom để bùn không bị thổi tung, rồi bật lại ngay sau khi xi phông xong.

Xi phông xong mực nước giảm thì làm sao?

Cấp bù bằng nước đã xử lý ở ao sẵn sàng, có độ mặn, pH và nhiệt độ gần với nước ao nuôi. Không lấy nước kênh chưa xử lý cấp thẳng vào ao.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm