Nuôi tôm quảng canh cải tiến mật độ thấp: thiết kế vuông, ương giống, thức ăn tự nhiên
Nuôi tôm quảng canh cải tiến mật độ thấp, dựa vào thức ăn tự nhiên. Bài nêu thiết kế vuông, ương giống hai giai đoạn, mật độ thả, giữ màu nước và thu hoạch.

Nội dung bài viết
Quảng canh cải tiến (QCCT) là hướng nuôi thả thưa, dựa nhiều vào thức ăn tự nhiên, chỉ bổ sung thức ăn khi cần. Vốn ít, rủi ro thấp hơn nuôi thâm canh, phù hợp vuông nuôi lớn ở vùng ven biển ĐBSCL. Nhưng thả thưa không có nghĩa là thả rồi chờ: ương giống trước, giữ màu nước, quản lý nguồn nước mới quyết định tỷ lệ sống. Bài này giúp bà con nắm thiết kế vuông, quy trình hai giai đoạn, mật độ và cách quản lý theo hướng dẫn khuyến nông và nghiên cứu.
Quảng canh cải tiến nằm ở đâu so với các hình thức nuôi?
Bảng phân loại do Jory và Cabrera đưa ra (trích trong tài liệu của Trần Ngọc Hải và cộng sự, ĐH Cần Thơ, 2025):
| Hình thức | Mật độ (con/m²) | Thay nước | Thức ăn | Năng suất (tấn/ha) |
|---|---|---|---|---|
| Quảng canh | 1 đến 5 | Theo thủy triều, dưới 5%/ngày | Tự nhiên | 0,05 đến 0,5 |
| Bán thâm canh | 5 đến 25 | Bơm, 5 đến 12%/ngày | Tự nhiên + viên | 0,5 đến 5 |
| Thâm canh | 25 đến 120 | Bơm, đến 25%/ngày | Tự nhiên + viên | 5 đến 20 |
QCCT nằm ở ranh giới giữa quảng canh và bán thâm canh: vẫn dựa vào thức ăn tự nhiên, nhưng có ương giống, cải tạo vuông và cho ăn thêm khi tôm lớn.
Thiết kế vuông nuôi
Theo Trung tâm Khuyến nông Cà Mau (2019):
- Diện tích vuông: 5.000 đến 10.000 m².
- Mương: khoảng 30 đến 35% diện tích nuôi; vuông rộng nên đào thêm mương phụ.
- Mực nước: trên trảng trên 0,5 m; dưới mương 1,2 đến 1,5 m.
- Cống: 1 đến 2 cống hoặc ống bọng, đủ cấp và thoát nước kịp thời.
- Ao lắng: 10 đến 15% diện tích vuông (có thể tận dụng mương vườn, kênh cấp) để lắng phù sa, chứa và xử lý nước trước khi cấp. Cách dùng cá, rong, sò trong ao lắng xem bài ao lắng sinh học.
- Ao ương: ao đất, hoặc ao lót bạt, bể ương 50 đến 100 m², sâu 1,0 đến 1,2 m.
Quy trình hai giai đoạn: ương trước, thả sau
Giai đoạn 1: ương giống 20 đến 30 ngày
Khuyến nông Cà Mau (2019) hướng dẫn:
- Chuẩn bị ao ương: sên vét sạch bùn, bón vôi CaCO₃ 500 đến 1.000 kg/ha tùy pH đất, phơi đáy 7 đến 10 ngày; lấy nước qua túi lọc; gây màu, cấy vi sinh.
- Chỉ tiêu trước khi thả: pH 7,5 đến 8,5; kiềm 100 đến 160 mg/L; độ trong 30 đến 40 cm; độ mặn 10 đến 25‰.
- Mật độ ương: ao đất 30 đến 80 con/m²; ao bạt, bể ương 1.000 đến 2.000 con/m² (có thể áp dụng biofloc ở giai đoạn này, xem nuôi tôm công nghệ biofloc).
- Cho ăn: ao đất khoảng 1 đến 1,5 kg thức ăn cho 100.000 con giống, mỗi ngày tăng 5 đến 10%.
Ương trước giúp tôm qua giai đoạn yếu nhất trong điều kiện kiểm soát và đếm được số giống thực tế trước khi thả ra vuông.
Giai đoạn 2: thả ra vuông nuôi
Sau 20 đến 30 ngày ương, chuyển tôm ra vuông với mật độ (Khuyến nông Cà Mau, 2019):
- Quảng canh cải tiến: 6 con/m².
- Quảng canh, tôm – rừng, tôm – lúa: 3 con/m².
Ở Bạc Liêu, các hộ còn áp dụng thả cuốn chiếu (không thả đồng loạt), ương san, nuôi xen ghép cá rô phi, cá đối và thu tỉa, thả bù (Khuyến nông Bạc Liêu, 2017). Chọn giống có nguồn gốc rõ ràng, xét nghiệm PCR; xem cách chọn tôm giống và cách thả tôm giống.
Nuôi dưỡng nguồn thức ăn tự nhiên
Trong vuông QCCT, thức ăn tự nhiên (tảo, động vật phù du, sinh vật đáy, mùn bã) là nguồn dinh dưỡng chính, nhất là tháng đầu.
- Giữ màu nước và độ trong: độ trong 30 đến 40 cm, nước màu xanh nhạt hoặc nâu nhạt trong suốt vụ (Khuyến nông Cà Mau, 2019). Cách gây và giữ màu có ở bài cách gây màu nước.
- Hạn chế lab lab, rong đáy phát triển quá mức vì khi tàn sẽ làm bẩn đáy; xem tảo đáy, lab lab, rong nhớt.
- Kết hợp rong câu: thí nghiệm của ĐH Cần Thơ ở Bạc Liêu (Nguyễn Thị Ngọc Anh và cộng sự, 2020) nuôi tôm sú trong đăng lưới không cho ăn, mật độ 2, 4 và 6 con/m². Nuôi kết hợp rong câu chỉ cho tăng trưởng, tỷ lệ sống và năng suất cao hơn nuôi tôm đơn; tôm lớn nhất (16,3 g) ở mật độ 2 con/m², năng suất cao nhất (309 kg/ha) ở 4 con/m². Nhóm tác giả khuyến nghị nuôi kết hợp ở 2 đến 4 con/m².
Điều quan trọng: khi chỉ dựa vào thức ăn tự nhiên, thả dày quá mức không làm tăng năng suất (6 con/m² không hơn 4 con/m²), trong khi tôm nhỏ hơn.
Chăm sóc, quản lý nước và thu hoạch
Theo Khuyến nông Cà Mau (2019):
- Khi tôm được 1 đến 1,5 tháng tuổi, bắt đầu bổ sung thức ăn công nghiệp 3 đến 5% trọng lượng đàn tôm, cỡ và độ đạm phù hợp giai đoạn.
- Bổ sung khoáng, vitamin, men tiêu hóa vào thức ăn.
- Định kỳ 10 đến 15 ngày dùng chế phẩm sinh học làm sạch môi trường vuông nuôi.
- Thường xuyên kiểm tra pH, nhiệt độ, độ trong, độ kiềm; kiểm tra bờ bao, cống.
Chài mẫu định kỳ để ước lượng tôm và tính thức ăn; xem quản lý thức ăn cho tôm.
- Lấy nước theo con nước qua ao lắng, túi lọc; tránh lấy nước khi vùng lân cận có tôm bệnh.
- Theo dõi độ mặn mùa mưa: mưa lớn làm tầng mặt ngọt nhanh; giữ mực nước sâu ở mương. Xem nuôi tôm mùa mưa.
- Thu hoạch: sau 4 đến 5 tháng nuôi, tôm đạt khoảng 30 đến 40 con/kg thì thu tỉa hoặc thu toàn bộ (Khuyến nông Cà Mau, 2019).
- Sau vụ: nạo vét mương, phơi đáy, cho vuông nghỉ trước vụ mới; xem phơi ao, luân canh giữa các vụ.
Ưu, nhược điểm và điều kiện áp dụng
Ưu điểm: vốn thấp, ít điện, ít hóa chất; tôm thu cỡ lớn; rủi ro tài chính mỗi vụ nhỏ.
Nhược điểm: năng suất thấp; phụ thuộc nguồn nước tự nhiên và thời tiết; khó quan sát tôm, khó phát hiện bệnh sớm; vuông lớn khó xử lý khi có sự cố.
Phù hợp với: hộ có diện tích lớn, nước triều thuận lợi, vốn hạn chế; vùng tôm – lúa, tôm – rừng muốn nâng năng suất.
Sản phẩm Noben hỗ trợ
Khi cần, dùng theo công dụng và liều ghi trên nhãn:
- AQUA BAC: phân hủy mùn bã hữu cơ, thức ăn thừa, xác tảo tàn tích tụ ở đáy; giảm khí độc NH₃, H₂S.
- SUN BLUE: gây màu nhanh bằng màu xanh; giải pháp cho ao khó gây màu, giúp hạn chế lab lab, rong đáy phát triển.
- DOWN MAX: hạ phèn, giải độc phèn, kim loại nặng; hữu ích với vuông mới đào hoặc vùng đất phèn sau mưa.
Quy đổi liều cho vuông lớn bằng công cụ tính liều. Cần tư vấn cho vuông cụ thể, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- Cà Mau: Kỹ thuật nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn – Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (Trung tâm Khuyến nông Cà Mau), 2019
- So sánh nuôi đơn và nuôi kết hợp tôm sú – rong câu chỉ trong đăng lưới với các mật độ khác nhau ở điều kiện không cho ăn – Tạp chí Khoa học ĐH Cần Thơ (Nguyễn Thị Ngọc Anh và cộng sự), 2020
- Bạc Liêu: Nuôi tôm thích ứng với biến đổi khí hậu – Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2017
- CTU-RAS: Nuôi tôm siêu thâm canh trong hệ thống tuần hoàn kết hợp đa loài (bảng phân loại hình thức nuôi) – Đại học Cần Thơ (Trần Ngọc Hải và cộng sự), 2025
Câu hỏi thường gặp
Quảng canh cải tiến nên thả mật độ bao nhiêu?
Khuyến nông Cà Mau hướng dẫn thả khoảng 6 con/m² sau khi đã ương 20 đến 30 ngày. Nếu không cho ăn bổ sung, nghiên cứu của ĐH Cần Thơ cho thấy 2 đến 4 con/m² là phù hợp.
Có bắt buộc phải ương giống trước khi thả không?
Không bắt buộc nhưng rất nên làm: tôm qua giai đoạn yếu nhất trong điều kiện kiểm soát và bà con biết được số giống còn sống trước khi thả ra vuông.
Khi nào bắt đầu cho tôm ăn thêm?
Theo Khuyến nông Cà Mau, khi tôm được 1 đến 1,5 tháng tuổi thì bổ sung thức ăn công nghiệp khoảng 3 đến 5% trọng lượng đàn tôm, điều chỉnh theo sức ăn thực tế.