Nuôi tôm thẻ 2 đến 3 giai đoạn: lợi ích, cách bố trí ao, cách san tôm và lưu ý
Nuôi tôm thẻ 2 đến 3 giai đoạn là gì, lợi và hại ra sao, mật độ và thời gian từng giai đoạn theo quy trình đã công bố, cách san tôm sang ao mới không gây sốc.

Nội dung bài viết
Nuôi tôm nhiều giai đoạn là chia vụ nuôi thành 2 hoặc 3 chặng, mỗi chặng ở một ao riêng: tôm nhỏ ở ao nhỏ mật độ dày, tôm lớn dần thì san sang ao lớn hơn, mật độ thưa hơn. Cách này giúp ao lớn quay vòng nhanh hơn và kiểm soát tôm tốt hơn, nhưng đòi hỏi đầu tư và kỹ thuật san tôm. Bài này giúp bà con hiểu lợi và hại của mô hình, mật độ, thời gian từng giai đoạn theo quy trình đã công bố, và các bước san tôm an toàn.
Nuôi 1, 2 và 3 giai đoạn khác nhau thế nào?
- 1 giai đoạn: thả tôm post thẳng vào ao nuôi và nuôi đến thu hoạch.
- 2 giai đoạn: ương tôm trong ao vèo hoặc bể ương vài tuần, sau đó chuyển ra ao nuôi thịt. Cách ương xem bài ương tôm giống trong ao vèo.
- 3 giai đoạn: ương, rồi nuôi ở ao giai đoạn 2, rồi san tiếp ra ao giai đoạn 3 đến khi thu hoạch.
Theo Nunes (Global Seafood Alliance, 2011), hệ thống 1 giai đoạn vẫn phổ biến, nhưng khi nuôi thâm canh hơn thì mô hình 2 giai đoạn ngày càng được dùng nhiều.
Lợi ích và rủi ro
Lợi ích
- Bắt đầu nuôi thịt với tôm lớn hơn: giảm rủi ro tài chính, rút ngắn thời gian ở ao lớn, tăng số vụ quay vòng trong năm (Nunes, 2011; Gervais và Zeigler, 2014).
- Kiểm soát số tôm chính xác hơn vì đếm, cân được khi chuyển ao (Zelaya và ctv., 2004).
- Phát hiện bệnh sớm hơn ở ao nhỏ, có thể kiểm tra PCR trước mỗi lần san (quy trình Grofarm, Cục Thủy sản, 2024).
- Quy trình 3 giai đoạn giảm chất thải đã áp dụng thử ở Nam Định, Nghệ An và Bạc Liêu, đạt tỷ lệ sống trên 80%, năng suất 35 đến 60 tấn/ha/vụ (Bản tin Khuyến nông Việt Nam, 2022).
- Ở Quảng Ngãi, ao có ương 35 ngày và thu tỉa đạt cỡ 21,2 g/con sau 65 đến 75 ngày nuôi, trong khi ao thả thẳng đạt 19,4 g/con sau 98 đến 110 ngày (Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III và Đại học Nha Trang, 2021).
Rủi ro và hạn chế
- Mỗi lần san là một lần tôm bị bắt, vận chuyển, đổi môi trường. Nunes (2011) ghi nhận việc chuyển tôm lớn hơn 0,5 g từ ao ương rộng là tốn công và rủi ro do tôm stress khi bắt.
- Cần thêm ao, máy sục khí, điện dự phòng và người có kinh nghiệm.
- Lợi ích không tự động có: thí nghiệm ở Alabama cho thấy tôm qua ương 14 hoặc 21 ngày không khác biệt có ý nghĩa về năng suất ao nuôi so với thả thẳng (Zelaya và ctv., 2004). Trong nghiên cứu ở Quảng Ngãi, tỷ lệ sống ao thí nghiệm 84,6% so với 68,1% ở ao đối chứng nhưng khác biệt cũng chưa có ý nghĩa thống kê.
Mật độ, thời gian từng giai đoạn
Hai quy trình 3 giai đoạn đã công bố ở Việt Nam:
| Giai đoạn | Quy trình Grofarm (Cục Thủy sản, 2024) | Quy trình 3 giai đoạn (Bản tin Khuyến nông, 2022) |
|---|---|---|
| Giai đoạn 1 (ương) | 1.000 đến 2.000 con/m², 20 đến 22 ngày, đạt 1.200 đến 1.500 con/kg | 2.000 đến 4.000 con/m², 25 đến 30 ngày, đạt 1.500 đến 2.000 con/kg; ao 50 đến 100 m² |
| Giai đoạn 2 | 300 con/m², 25 đến 30 ngày, đạt 120 đến 200 con/kg | 350 đến 800 con/m², 25 đến 30 ngày, san khi đạt 150 đến 200 con/kg; ao 200 đến 250 m² |
| Giai đoạn 3 | 100 con/m², 40 đến 60 ngày, thu khoảng 30 con/kg hoặc lớn hơn | 150 đến 250 con/m², 30 đến 60 ngày, thu 30 đến 50 con/kg; ao 500 đến 1.500 m² |
Quy trình Grofarm cũng nêu tỷ lệ diện tích khu nuôi tham khảo: ao ương khoảng 2%, ao nuôi khoảng 25%, phần còn lại là ao chứa, ao xử lý, ao sẵn sàng và hệ thống xử lý thải. Nghĩa là mô hình nhiều giai đoạn cần nhiều ao phụ trợ, không chỉ thêm ao ương.
Mật độ ở bảng là của mô hình công nghệ cao có mái che, sục khí mạnh và thay nước hằng ngày. Ao chưa đủ điều kiện thì phải thả thưa hơn.
Cách san tôm sang ao giai đoạn sau
Chuẩn bị ao mới
- Chuẩn bị nước ao mới trước, gây màu và chỉnh các chỉ tiêu để chất lượng nước giữa hai ao tương đồng (quy trình Grofarm). Độ kiềm, pH, độ mặn chênh lệch nhiều là nguyên nhân sốc thường gặp; xem bài quản lý pH và độ kiềm.
- Cho hai ao "làm quen" nước: quy trình 3 giai đoạn đổi 50% nước giữa ao ương và ao nuôi, thuần trong 2 ngày trước khi chuyển; sau đó chuyển cả nước ao ương sang ao giai đoạn 2. Khi san từ giai đoạn 2 sang 3, bơm nước ao giai đoạn 3 lên ngang mực ao giai đoạn 2 và bật quạt, sục khí ở cả hai ao (Bản tin Khuyến nông, 2022).
Kiểm tra tôm trước khi san
- Kiểm tra 3 ngày trước khi san: giai đoạn lột xác và độ chắc vỏ, sức khỏe gan và ruột, xét nghiệm PCR âm tính với EHP, AHPND, đốm trắng. Chỉ san khi tôm đủ điều kiện (quy trình Grofarm).
- Không san tôm đang lột rộ, đói hoặc có dấu hiệu bệnh (Nunes, 2011). Tôm mới lột vỏ còn mềm rất dễ dập khi bắt.
Trong ngày san
- Giữ oxy suốt quá trình bắt và chuyển: ở Brazil, tôm giống lớn được chuyển bằng bồn 1.000 lít có sục khí đáy (Nunes, 2011). Quy trình Grofarm khi thu tôm cũng tắt quạt nhưng vẫn giữ hệ thống sục khí chạy.
- Bắt từng mẻ nhỏ, chuyển nhanh, hạn chế để tôm dồn đống trong lưới.
- Đếm hoặc cân mẫu số tôm chuyển sang để làm gốc tính thức ăn, ghi vào nhật ký ao nuôi.
Sau khi san
- Theo dõi tôm ở nhá và mép ao trong vài ngày đầu; cho ăn lại từ từ theo sức ăn thực tế. Chỉnh lượng ăn theo bài đọc nhá hằng ngày.
- Ao cũ vừa trống: xả, vệ sinh, cải tạo ngay để sẵn sàng cho lứa sau.
Lưu ý khi vận hành nhiều giai đoạn
- Lập lịch xoay vòng ao trước khi thả: ngày nào ao ương xong, ao giai đoạn 2 phải sẵn nước; ao nào trống phải cải tạo kịp.
- An toàn sinh học giữa các ao: dụng cụ, lưới, ủng riêng hoặc sát trùng giữa các ao, nhất là khi một ao có dấu hiệu bệnh. Xem bài an toàn sinh học phòng AHPND.
- Không san tôm bệnh sang ao sạch. Nếu ao có bệnh do virus thì không có thuốc đặc hiệu; xử lý theo hướng dẫn của cơ quan thú y địa phương.
Sản phẩm Noben hỗ trợ
Ngày san tôm và vài ngày sau, tôm cần được giảm stress và môi trường ao mới phải ổn định. Dùng theo hướng dẫn trên nhãn:
- VITA C TẠT: vitamin C tạt xuống ao, hỗ trợ chống sốc, giảm stress, tăng sức đề kháng khi môi trường thay đổi.
- NB C SORMIN: bổ sung vitamin và khoáng, hỗ trợ chống sốc, giảm stress khi tôm chuyển sang môi trường mới.
- RIMIX: khoáng tăng kiềm, ổn định độ kiềm cho ao bạt, hỗ trợ tôm cứng vỏ sau lột.
Quy đổi liều theo thể tích ao bằng công cụ tính liều. Cần lập kế hoạch nuôi nhiều giai đoạn, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn.
Nguồn tham khảo
- Giải pháp tối ưu dinh dưỡng nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh theo quy trình Grofarm (Phụ lục Quyết định 407/QĐ-TS-KHCN&HTQT) – Cục Thủy sản, 2024
- Công nghệ nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh 3 giai đoạn, giảm chất thải – Bản tin Khuyến nông Việt Nam số 6, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2022
- Brazil's intensive shrimp nursery systems improve PL management for grow-out ponds – Global Seafood Alliance (A. J. P. Nunes), 2011
- Hyper-intensive nursery systems offer advantages for shrimp culture – Global Seafood Alliance (N. Gervais, T. R. Zeigler), 2014
- Stocking density, nursery duration influence shrimp growth, survival during grow-out – Global Seafood Alliance (O. Zelaya, D. B. Rouse, D. A. Davis), 2004
- Đánh giá hiệu quả của mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng bán thâm canh cải tiến tại Quảng Ngãi – Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản, Đại học Nha Trang (Nguyễn Minh Châu và ctv.), 2021
Câu hỏi thường gặp
Nuôi tôm 2 giai đoạn có chắc chắn lời hơn 1 giai đoạn không?
Không chắc chắn. Mô hình giúp ao lớn quay vòng nhanh và kiểm soát tôm tốt hơn, nhưng tốn thêm ao, điện, công san tôm. Nghiên cứu ở Mỹ cho thấy nếu làm không đúng, năng suất không khác biệt rõ so với thả thẳng.
Khi nào thì san tôm từ ao giai đoạn 2 sang giai đoạn 3?
Theo quy trình 3 giai đoạn của khuyến nông, san khi tôm đạt 150 đến 200 con/kg, sau khoảng 25 đến 30 ngày ở giai đoạn 2. Quy trình Grofarm chuyển khi tôm đạt 120 đến 200 con/kg.
Có nên san tôm khi tôm đang lột xác không?
Không nên. Kiểm tra giai đoạn lột và độ chắc vỏ trước khi san; tôm mới lột còn mềm, dễ dập và dễ chết khi bị bắt.