Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Dinh dưỡng & thức ăn

Hệ số thức ăn FCR là gì? Cách tính, mức tham khảo và cách giảm FCR để giảm chi phí

FCR là số kg thức ăn tạo ra 1 kg tôm. Cách tính hệ số thức ăn có ví dụ, mức FCR tham khảo cho tôm thẻ, vì sao FCR cao làm bẩn ao và cách giảm FCR.

Hệ số thức ăn FCR là gì? Cách tính, mức tham khảo và cách giảm FCR để giảm chi phí
Nội dung bài viết
  1. FCR là gì?
  2. Cách tính FCR
  3. FCR bao nhiêu là tốt?
  4. FCR cao không chỉ tốn tiền mà còn làm bẩn ao
  5. Những nguyên nhân làm FCR tăng
  6. Cách giảm FCR
  7. Nguồn tham khảo
  8. Câu hỏi thường gặp

Thức ăn thường là khoản chi lớn nhất trong một vụ tôm, nên chỉ cần FCR nhích lên một chút là giá thành mỗi ký tôm đã tăng đáng kể. Bài này giúp bà con tính FCR đúng cách, biết mức FCR tham khảo cho tôm thẻ và những việc cụ thể để giảm FCR. Phần kỹ thuật cho ăn, kiểm tra nhá chi tiết có ở bài quản lý thức ăn cho tôm.

FCR là gì?

Theo Giáo sư Claude E. Boyd (Global Seafood Alliance, 2005 và 2021), FCR (hệ số chuyển đổi thức ăn) là tổng lượng thức ăn đã cho ăn chia cho sản lượng tôm tăng thêm. FCR cho biết cần bao nhiêu kg thức ăn để tạo ra 1 kg tôm. FCR càng nhỏ, thức ăn dùng càng hiệu quả.

Đại lượng ngược lại là hiệu quả thức ăn (FE) = 1 chia cho FCR, tức số kg tôm thu được trên mỗi kg thức ăn.

FCR tính theo trọng lượng thức ăn "nguyên bao" và trọng lượng tôm tươi, đúng với cách bà con mua thức ăn và bán tôm.

Cách tính FCR

Công thức:

FCR = Tổng lượng thức ăn đã dùng (kg) ÷ (Sản lượng tôm thu hoạch (kg) − Khối lượng tôm giống thả (kg))

Với tôm thẻ, khối lượng giống thả ban đầu rất nhỏ so với sản lượng thu, nên nhiều người tính gần đúng bằng tổng thức ăn chia sản lượng thu hoạch.

Ví dụ minh họa (số giả định): một ao dùng hết 6.500 kg thức ăn, thu được 5.000 kg tôm.

FCR = 6.500 ÷ 5.000 = 1,3. Nghĩa là mỗi ký tôm tốn 1,3 kg thức ăn.

Tính FCR giữa vụ: muốn biết ao đang "ăn hiệu quả" không, bà con ước sinh khối tôm hiện tại (số tôm ước còn sống × trọng lượng trung bình khi chài mẫu), rồi lấy tổng thức ăn từ đầu vụ chia cho sinh khối đó. Con số này phụ thuộc nhiều vào độ chính xác khi ước tỷ lệ sống, nên chỉ dùng để theo dõi xu hướng.

FCR bao nhiêu là tốt?

Nguồn FCR tham khảo
FAO, hồ sơ loài tôm thẻ chân trắng Nuôi thâm canh 1,4 đến 1,8; nhìn chung đạt 1,2 đến 1,8
Boyd (2021) FCR điển hình trong nuôi trồng thủy sản khoảng 1,2 đến 2,2 tùy loài, thức ăn, cỡ, cách cho ăn và chất lượng nước
Quy trình Grofarm (Cục Thủy sản công nhận, 2024) Chỉ tiêu 1,25 đến 1,45 với mật độ 100 đến 300 con/m², nuôi 95 đến 110 ngày, cỡ thu khoảng 30 con/kg
Quy trình thâm canh 3 giai đoạn giảm chất thải (Khuyến nông Quốc gia, 2020) Ghi nhận FCR 1 đến 1,2 khi thử nghiệm ở Nam Định, Nghệ An, Bạc Liêu

Boyd (2021) lưu ý FCR thay đổi theo loại thức ăn, cỡ tôm, cách cho ăn và chất lượng nước; nuôi tôm cỡ lớn thường có FCR cao hơn nuôi cỡ nhỏ. Vì vậy chỉ nên so sánh FCR giữa các ao cùng mô hình, cùng cỡ thu.

FCR cao không chỉ tốn tiền mà còn làm bẩn ao

Boyd (2005) giải thích: thức ăn chứa khoảng 90% chất khô, còn tôm tươi chỉ khoảng 25% chất khô. Ngay cả khi FCR bằng 1,0, khoảng 0,9 kg chất khô trong thức ăn chỉ tạo ra 0,25 kg chất khô trong tôm; phần còn lại thành chất thải. Ở FCR 1,0, mỗi ký tôm thu tạo khoảng 0,65 kg chất thải khô; ở FCR 2,0 con số này là 1,55 kg.

Boyd (2021) cho biết với thức ăn tôm, khoảng 10 đến 15% chất khô không được tôm ăn, và khoảng 10% phần đã ăn bị thải ra thành phân. Bảng tải lượng ô nhiễm theo FCR trên mỗi tấn tôm (thức ăn tôm điển hình):

FCR Đạm thải (kg/tấn tôm) Lân thải (kg/tấn tôm) Nhu cầu oxy (kg/tấn tôm)
1,2 35,4 10,2 1.320
1,5 51,4 13,6 1.650
1,8 67,3 17,0 1.980

Nói cách khác, FCR càng cao thì ao càng nhiều đạm, lân nuôi tảo, càng tốn oxy để phân hủy chất thải, kéo theo tảo nở dày, khí độc, đáy bẩn (xem bùn đáy ao tôm và tảo có lợi, tảo có hại).

Những nguyên nhân làm FCR tăng

  • Cho ăn dư: thức ăn thừa không thành thịt tôm mà thành chất thải.
  • Tôm chết rải rác không phát hiện: thức ăn vẫn tính cho số tôm đã mất.
  • Môi trường xấu: oxy thấp, khí độc cao làm tôm ăn kém, tiêu hóa kém (xem oxy hòa tan trong ao tôm).
  • Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp: tôm tiêu hóa kém hơn (xem nuôi tôm mùa nắng nóng).
  • Đường ruột, gan tụy yếu: tôm hấp thu kém (xem gan tụy tôm).
  • Thức ăn kém chất lượng, bảo quản ẩm mốc.
  • Độ mặn quá cao: tôm ăn nhiều hơn nhưng lớn chậm hơn (xem độ mặn và tôm thẻ).

Cách giảm FCR

  1. Cho ăn theo nhá, điều chỉnh từng cữ: tăng giảm theo lượng còn trong nhá, không theo cảm tính.
  2. Bám bảng cho ăn nhưng linh hoạt: hướng dẫn nuôi ao đất của Khuyến nông Quốc gia gợi ý ngày đầu 2 kg/100.000 giống, 20 ngày đầu mỗi ngày tăng 0,2 kg/100.000 giống, từ ngày 21 mỗi ngày tăng 0,5 kg/100.000 giống; từ tháng thứ hai cho ăn từ 5,8% giảm dần đến 2,1% khối lượng thân khi tôm lớn hơn 60 con/kg. Bảng chỉ là điểm xuất phát, cần chỉnh theo nhá.
  3. Giảm ăn khi môi trường bất lợi: oxy sáng sớm thấp, trời nắng gắt, mưa lớn, tôm lột đồng loạt (xem quá trình lột xác).
  4. Ước tỷ lệ sống định kỳ bằng chài mẫu để lượng ăn sát với số tôm thực có.
  5. Giữ đáy sạch, oxy đủ để tôm ăn khỏe, tiêu hóa tốt.
  6. Chọn thức ăn có nguồn gốc rõ, bảo quản khô ráo, dùng hết bao đã mở trong thời gian ngắn.
  7. Ghi sổ thức ăn hằng ngày để tính FCR theo tuần, phát hiện sớm khi FCR tăng bất thường.

Lưu ý: cố ép FCR thật thấp bằng cách cắt mạnh thức ăn dễ làm tôm đói, chậm lớn, lệch cỡ; mục tiêu là FCR hợp lý đi cùng tốc độ lớn tốt, không phải FCR thấp bằng mọi giá.

Sản phẩm Noben hỗ trợ (liều theo nhãn):

  • AQUALAC FS và BIOZYME: bổ sung lợi khuẩn vào thức ăn, hỗ trợ tiêu hóa, hấp thụ thức ăn, giảm hệ số FCR.
  • BETA 1.3: hỗ trợ hoạt hóa miễn dịch tự nhiên, hỗ trợ sức khỏe đường ruột, giảm hệ số thức ăn; nhãn hướng dẫn trộn 3 đến 5 g/kg thức ăn, 3 lần/ngày.
  • TOP WEIGH: bổ sung acid amin, vitamin, khoáng, giúp tăng trọng nhanh, lột xác đúng chu kỳ.

Tham khảo thêm bài chi phí và lợi nhuận một vụ tôm thẻ ao bạt để thấy FCR ảnh hưởng giá thành ra sao.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

FCR 1,3 nghĩa là gì?

Nghĩa là để tạo ra 1 kg tôm, ao đã dùng 1,3 kg thức ăn. Với cùng giá thức ăn, FCR càng thấp thì chi phí thức ăn trên mỗi ký tôm càng thấp.

FCR bao nhiêu là tốt với tôm thẻ?

FAO ghi nhận tôm thẻ thường đạt 1,2 đến 1,8; quy trình thâm canh được Cục Thủy sản công nhận đặt chỉ tiêu 1,25 đến 1,45. Nên so sánh với ao cùng mô hình, cùng cỡ thu hoạch.

Vì sao tôm ăn nhiều mà FCR vẫn cao?

Thường do tôm chết rải rác không phát hiện, cho ăn dư thức ăn bị bỏ phí, hoặc tôm tiêu hóa kém vì môi trường xấu, đường ruột, gan tụy yếu. Kiểm tra nhá, chài mẫu ước tỷ lệ sống và kiểm tra gan ruột để tìm nguyên nhân.

Có nên cắt bớt thức ăn để giảm FCR?

Chỉ cắt phần dư thừa. Cắt quá tay làm tôm đói, chậm lớn, lệch cỡ và giảm sức đề kháng, cuối cùng chưa chắc có lợi.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm