Ước lượng tỷ lệ sống, trọng lượng trung bình và sinh khối tôm trong ao để tính thức ăn
Cách chài và cân mẫu tôm, tính trọng lượng trung bình, số tôm còn lại, tỷ lệ sống và sinh khối trong ao, rồi đổi ra lượng thức ăn mỗi ngày theo trọng lượng tôm.

Nội dung bài viết
Muốn tính đúng thức ăn, công suất quạt, liều xử lý hay báo sản lượng cho thương lái, bà con đều cần biết trong ao còn bao nhiêu tôm và nặng bao nhiêu ký. Con số này không đếm được trực tiếp, chỉ ước lượng được qua chài mẫu và cân mẫu. Bài này hướng dẫn cách lấy mẫu sao cho đỡ sai, công thức tính trọng lượng trung bình, số tôm, tỷ lệ sống, sinh khối, và cách đổi ra lượng thức ăn mỗi ngày.
Vì sao phải ước lượng định kỳ?
Theo Jory (Global Seafood Alliance, 2016), lượng ăn mỗi ngày được tính từ mật độ, trọng lượng trung bình, tỷ lệ sống và tỷ lệ cho ăn theo % trọng lượng thân; điểm khó nhất là ước lượng đúng tỷ lệ sống, nhất là khi tôm còn nhỏ và ao rộng. Tỷ lệ cho ăn thường được điều chỉnh định kỳ, thường mỗi tuần, dựa trên cân mẫu.
Dugger và Jory (Global Seafood Alliance, 2016) cho biết ước lượng có thể rất sát nếu làm đúng, hoặc sai nhiều do tôm lột, con nước, con trăng và lỗi của người lấy mẫu. Kinh nghiệm của họ ở ao mật độ khoảng 10 con/m²: ước lượng thường thấp hơn thực tế khoảng 10%, và cỡ tôm cân mẫu hôm trước thu là 18 g nhưng lúc thu thực tế 20 đến 21 g, vì tôm lớn chạy thoát chài tốt hơn tôm nhỏ.
Chài mẫu sao cho đỡ sai
Các khuyến cáo trong Dugger và Jory (2016):
- Tần suất: ao nuôi trên 30 ngày nên lấy mẫu mỗi tuần; thường làm 1 đến 2 tuần/lần.
- Điểm chài cố định: đánh dấu bằng cọc hoặc phao, 2 đến 5 điểm/ha tùy điều kiện (có tài liệu dùng 3 đến 4 điểm/ha). Tôm nhỏ hay ở chỗ cạn, nên rải điểm đều khắp ao.
- Chài giống nhau giữa các lần: cùng đường kính, cùng mắt lưới, cùng số chì (tối thiểu khoảng 3 kg chì; ao cạn hoặc nước trong thì 4 đến 6 kg). Đổi chài là đổi luôn tốc độ chìm và lượng tôm bắt được.
- Cùng người chài: mỗi người quăng chài ra hình khác nhau; nên cố định người và giới hạn số lần quăng mỗi ngày vì mỏi tay sẽ quăng không tròn.
- Thời điểm: rạng sáng hoặc ban đêm nếu cần; ao phải yên vài giờ. Không cho ăn, không thay nước ngay trước khi chài, vì sẽ làm tôm dồn về một chỗ.
- Đo diện tích chài thực tế: cho người chài quăng vài lần ở chỗ nước trong sâu 50 đến 100 cm, đo và lấy trung bình diện tích chài bung ra. Không lấy diện tích theo thông số chài.
- Lấy trung bình động 3 đến 4 tuần: giảm dao động giữa các lần, và trải qua đủ các pha trăng.
- Giám sát người mới: người mới hay nhặt con to mang về thay vì lấy ngẫu nhiên.
Đáy ao phải phẳng, không vật cản để chài úp kín đáy; nước càng sâu chài chìm càng lâu, tôm càng dễ thoát (Dugger và Jory, 2016).
Số tôm đếm chính xác nhất là lúc chuyển ao
Khi ương và san tôm, bà con có cơ hội cân và đếm mẫu số tôm chuyển sang. Đây là con số gốc đáng tin nhất cho các lần ước lượng sau. Xem bài ương tôm giống và nuôi tôm 2 đến 3 giai đoạn. Với tôm thả thẳng, cách theo dõi tỷ lệ sống những ngày đầu có ở bài cách thả tôm giống.
Công thức tính
1. Trọng lượng trung bình
- Trọng lượng trung bình (g/con) = tổng khối lượng mẫu (g) ÷ số con trong mẫu
- Số con/kg = 1.000 ÷ trọng lượng trung bình
2. Mật độ và số tôm trong ao
- Mật độ (con/m²) = tổng số tôm bắt được ở các lần chài ÷ (số lần chài × diện tích chài thực tế)
- Số tôm trong ao = mật độ × diện tích mặt ao
3. Tỷ lệ sống
- Tỷ lệ sống (%) = số tôm trong ao ÷ số tôm đã thả × 100
4. Sinh khối
- Sinh khối (kg) = số tôm trong ao × trọng lượng trung bình (g) ÷ 1.000
Ví dụ giả định để minh họa
Ao bạt 1.000 m², đã thả 100.000 con. Chài 4 điểm, mỗi điểm 1 lần, diện tích chài thực tế đo được 7 m² (tổng 28 m²).
- Tổng tôm bắt được cân được 22,4 kg. Đếm riêng 1 kg thấy 100 con → trọng lượng trung bình 10 g/con (100 con/kg), tổng số con bắt được = 22,4 × 100 = 2.240 con. Cân rồi đếm một phần như vậy nhanh hơn đếm từng con.
- Mật độ = 2.240 ÷ 28 = 80 con/m² → số tôm trong ao = 80 × 1.000 = 80.000 con
- Tỷ lệ sống = 80.000 ÷ 100.000 × 100 = 80%
- Sinh khối = 80.000 × 10 ÷ 1.000 = 800 kg
Kết quả chài thường lệch về phía thấp, vì tôm né chài và tôm lớn thoát tốt hơn. Dugger và Jory (2016) khuyên mỗi trại tự xây hệ số hiệu chỉnh bằng cách so số ước lượng với sản lượng thật lúc thu hoạch qua nhiều vụ, và tinh chỉnh dần. Ao đã san tôm có con số đếm lúc chuyển ao thì dùng con số đó để đối chiếu với kết quả chài.
Đổi sinh khối ra lượng thức ăn mỗi ngày
Lượng ăn/ngày (kg) = sinh khối (kg) × tỷ lệ cho ăn (% trọng lượng thân) ÷ 100
Bảng tỷ lệ cho ăn của quy trình Grofarm được Cục Thủy sản công nhận năm 2024 (thức ăn 36% đạm, ao thương phẩm):
| Ngày tuổi | Cỡ tôm (g/con) | Tỷ lệ cho ăn (% trọng lượng thân/ngày) |
|---|---|---|
| 20 đến 25 | 1 đến 3 | 12 xuống 8 |
| 26 đến 35 | 3 đến 4,5 | 8 xuống 7,5 |
| 36 đến 45 | 4,5 đến 7 | 7,5 xuống 5 |
| 46 đến 52 | 7 đến 11 | 5 xuống 4,2 |
| 53 đến 60 | 11 đến 15 | 4,2 xuống 3,6 |
| 61 đến 78 | 15 đến 25 | 3,6 xuống 3 |
| 79 đến 90 | 25 đến 33 | 3 xuống 2,5 |
Tiếp ví dụ: 800 kg tôm cỡ 10 g, tỷ lệ khoảng 4,5% → 800 × 4,5 ÷ 100 = 36 kg thức ăn/ngày, chia theo số cữ. Đây là điểm xuất phát; lượng thật vẫn phải chỉnh theo nhá hằng ngày, xem bài đọc nhá hằng ngày. Mỗi loại thức ăn có bảng riêng của nhà sản xuất, bà con đối chiếu trên bao bì.
Dugger và Jory (2016) cũng cho rằng nhá được quản lý tốt, kết hợp lượng ăn hằng ngày với đường cong % trọng lượng thân, có thể cho ước lượng quần đàn chấp nhận được. Nói cách khác: nếu tôm ăn đều, nhá sạch ở một lượng ăn ổn định, chia ngược lượng ăn cho tỷ lệ % trong bảng sẽ ra sinh khối gần đúng để đối chiếu với kết quả chài.
Dùng số liệu để ra quyết định
- Tỷ lệ sống tụt bất thường giữa hai lần cân: kiểm tra tôm chết đáy, xác trong xi phông, và gửi mẫu xét nghiệm.
- Trọng lượng tăng chậm dù ăn đủ: xem bài tôm chậm lớn, lệch cỡ.
- Sinh khối gần sức chịu của quạt: cân nhắc thêm quạt hoặc thu tỉa; xem bài san thưa và thu tỉa tôm và bố trí quạt nước.
- Trước thu hoạch: Lucien-Brun (Global Seafood Alliance, 2002) mô tả việc lấy mẫu trong 3 ngày trước thu để xác nhận cỡ và sinh khối cần thu.
- Ghi mọi lần cân mẫu vào nhật ký ao nuôi; sinh khối cũng dùng để tính liều tạt khoáng, vi sinh bằng công cụ tính liều. Cần hỗ trợ tính toán cho ao cụ thể, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- Regular population sampling of shrimp in ponds, part 1 – Global Seafood Alliance (D. M. Dugger, D. E. Jory), 2016
- Regular population sampling of shrimp in ponds, part 2 – Global Seafood Alliance (D. M. Dugger, D. E. Jory), 2016
- The proper management of commercial shrimp feeds, part 2 – Global Seafood Alliance (D. E. Jory), 2016
- Giải pháp tối ưu dinh dưỡng nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh theo quy trình Grofarm (Phụ lục Quyết định 407/QĐ-TS-KHCN&HTQT) – Cục Thủy sản, 2024
- Harvesting head-on shrimp – Global Seafood Alliance (H. Lucien-Brun), 2002
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên chài cân tôm một lần?
Ao nuôi trên 30 ngày nên chài cân mỗi tuần, tối thiểu 2 tuần một lần, và lấy trung bình 3 đến 4 lần gần nhất để giảm sai số.
Vì sao cân mẫu tôm luôn nhỏ hơn lúc thu hoạch?
Tôm lớn bơi nhanh, thoát chài dễ hơn tôm nhỏ, nên mẫu chài thường nghiêng về tôm nhỏ. Trong một trường hợp được công bố, tôm cân mẫu hôm trước là 18 g nhưng lúc thu thực tế 20 đến 21 g.
Tính tỷ lệ sống tôm thẻ như thế nào?
Lấy số tôm ước lượng còn trong ao chia cho số tôm đã thả, nhân 100. Số tôm còn trong ao có thể ước từ chài, hoặc từ con số đếm lúc chuyển ao trừ đi hao hụt theo dõi hằng ngày.