Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Kỹ thuật nuôi

Nuôi tôm hướng hữu cơ, giảm hóa chất và các chứng nhận ASC, VietGAP, hữu cơ: yêu cầu chính

Nuôi tôm hướng hữu cơ, giảm hóa chất thế nào cho đúng? Bài so sánh yêu cầu chính của VietGAP, ASC, tôm hữu cơ về kháng sinh, rừng ngập mặn và ghi chép.

Nuôi tôm hướng hữu cơ, giảm hóa chất và các chứng nhận ASC, VietGAP, hữu cơ: yêu cầu chính
Nội dung bài viết
  1. Nuôi tôm hướng hữu cơ nghĩa là gì?
  2. Giảm hóa chất từng bước, không chờ có chứng nhận
  3. So sánh nhanh ba hướng chứng nhận
  4. VietGAP: yêu cầu chính
  5. ASC: yêu cầu chính
  6. Về sản phẩm hỗ trợ
  7. Nguồn tham khảo
  8. Câu hỏi thường gặp

Thị trường ngày càng hỏi tôm "sạch, không kháng sinh, có chứng nhận", nhưng mỗi loại chứng nhận có yêu cầu khác nhau. Bài này giúp bà con hiểu nuôi tôm hướng hữu cơ dựa trên những nguyên tắc nào, cách giảm hóa chất từng bước, và so sánh yêu cầu chính của VietGAP, ASC và tiêu chuẩn tôm hữu cơ để chọn hướng phù hợp.

Nuôi tôm hướng hữu cơ nghĩa là gì?

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-8:2018 (Nông nghiệp hữu cơ – Phần 8: Tôm hữu cơ) quy định yêu cầu cho nuôi thương phẩm, thu hoạch, sơ chế, chế biến, bảo quản và vận chuyển tôm hữu cơ; áp dụng cho cả hệ thống nuôi hở và kín, nước ngọt, lợ, mặn; nơi nuôi có thể là ao, bể, lồng, ruộng hay rừng ngập mặn. Tiêu chuẩn được áp dụng cùng với TCVN 11041-1:2017 (yêu cầu chung về nông nghiệp hữu cơ). Trong các nguyên tắc riêng cho tôm có:

  • Hạn chế dùng tài nguyên không tái tạo và vật tư đầu vào không có nguồn gốc tự nhiên.
  • Duy trì môi trường nước lành mạnh, bảo tồn hệ sinh thái dưới nước và trên cạn xung quanh.

Hiểu đơn giản: nuôi hữu cơ là phòng bệnh bằng hệ sinh thái khỏe, không phải tìm "thuốc hữu cơ" thay thuốc hóa học. Muốn bán với nhãn hữu cơ phải được tổ chức chứng nhận đánh giá; bà con nên hỏi họ bản tiêu chuẩn đầy đủ và danh mục vật tư được phép.

Ở Việt Nam, tôm hữu cơ gắn nhiều nhất với mô hình tôm – rừng Cà Mau theo tiêu chuẩn Naturland: nông hộ được tập huấn nuôi không dùng thức ăn công nghiệp, không dùng hóa chất; tôm đạt chứng nhận có thể bán cao hơn khoảng 5 đến 10% (VASEP, 2016). Xem mô hình tôm – rừng sinh thái.

Giảm hóa chất từng bước, không chờ có chứng nhận

Chưa có chứng nhận, bà con vẫn có thể giảm hóa chất theo hướng sinh thái:

  1. Giống sạch bệnh, có kiểm dịch, xét nghiệm PCR. Xem cách chọn tôm giống, kiểm tra PCR.
  2. Mật độ vừa sức ao; xem quảng canh cải tiến mật độ thấp.
  3. Xử lý nước bằng sinh học trước khi dùng hóa chất; xem ao lắng sinh học.
  4. Cắt mầm bệnh bằng phơi ao, cho ao nghỉ, luân canh; xem phơi ao, luân canh giữa các vụ.
  5. Quản lý thức ăn chặt; xem quản lý thức ăn cho tôm.
  6. Kháng sinh: chỉ dùng khi có chẩn đoán, có kháng sinh đồ, theo chỉ định của cán bộ thú y, đúng danh mục được phép và đúng thời gian ngưng thuốc. Tuyệt đối không dùng chất cấm.
  7. Ghi chép: con giống, thức ăn, vật tư, chỉ tiêu nước, sự cố. Đây là nền tảng của mọi chứng nhận.

So sánh nhanh ba hướng chứng nhận

VietGAP thủy sản ASC (tôm) Hữu cơ (TCVN 11041-8, Naturland…)
Cơ sở Quy phạm của Bộ NN&PTNT (Quyết định 3824/QĐ-BNN-TCTS, 2014) Tiêu chuẩn quốc tế của Aquaculture Stewardship Council Tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn tư nhân
Trọng tâm An toàn thực phẩm, môi trường, sức khỏe vật nuôi, an toàn lao động, truy xuất nguồn gốc Môi trường, xã hội, sức khỏe tôm, sử dụng tài nguyên Hệ sinh thái, hạn chế vật tư tổng hợp
Kháng sinh Theo quy định pháp luật hiện hành Tôm dùng kháng sinh không được mang nhãn ASC Hạn chế nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn
Rừng ngập mặn Theo quy định pháp luật Cấm phá rừng; trại cũ phải phục hồi Bảo vệ, phục hồi rừng (mô hình tôm – rừng)

VietGAP: yêu cầu chính

Theo Quyết định 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 6/9/2014 (tóm tắt trên Tạp chí Công Thương), VietGAP quy định nguyên tắc, yêu cầu trong nuôi trồng thủy sản từ chuẩn bị, thả giống đến thu hoạch nhằm: bảo đảm an toàn thực phẩm, giảm tác động môi trường, quản lý tốt sức khỏe động vật thủy sản, trách nhiệm xã hội, an toàn lao động và truy xuất được nguồn gốc. Một số yêu cầu cụ thể:

  • Cơ sở nuôi thiết kế, vận hành để phòng ngừa mối nguy an toàn thực phẩm, dịch bệnh, an toàn lao động; có hướng dẫn thực hành cập nhật thường xuyên.
  • Giống đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn; lưu hồ sơ mua và sử dụng giống, kèm giấy kiểm dịch.
  • Thường xuyên theo dõi dấu hiệu sốc, bệnh; quan trắc và quản lý chất lượng nước.
  • Có hệ thống nhận biết để không nhầm lẫn giữa đối tượng áp dụng và không áp dụng VietGAP, kể cả xác định vị trí nơi nuôi.

Riêng với tôm sú, tôm thẻ có văn bản hướng dẫn áp dụng VietGAP (Quyết định 4835/QĐ-BNN-TCTS, 2015). Bà con nên hỏi tổ chức chứng nhận hoặc cơ quan thủy sản địa phương về phiên bản quy phạm đang áp dụng. Người nuôi lo nhất là chi phí tăng trong khi giá bán sản phẩm VietGAP chưa cao hơn bao nhiêu (VASEP). Trước khi tham gia bất kỳ chứng nhận nào, nên tính kỹ chi phí tuân thủ, giá cộng thêm và cam kết bao tiêu.

ASC: yêu cầu chính

ASC Shrimp Standard v1.2.1 gồm 7 nguyên tắc, bắt đầu từ tuân thủ pháp luật (ASC, bản diễn giải 2024). Những điểm người nuôi cần biết:

  • Vị trí trại: phải đánh giá tác động đa dạng sinh học; không đặt trại ở khu bảo tồn, rừng ngập mặn, đất ngập nước có giá trị bảo tồn cao (trừ ngoại lệ); trại xây trước năm 1999 có phá rừng ngập mặn phải phục hồi ít nhất 50% diện tích bị ảnh hưởng; giữ vùng đệm tối thiểu 100 m với biển, 25 m với sông suối.
  • Cộng đồng, người lao động: đánh giá tác động xã hội, cơ chế khiếu nại, không lao động trẻ em, lương, hợp đồng, chỗ ở an toàn.
  • Sức khỏe tôm: có kế hoạch sức khỏe, rào chắn mầm bệnh ở cửa lấy nước, dùng giống sạch bệnh; không giết động vật quý hiếm khi xua đuổi địch hại.
  • Thuốc và hóa chất: tôm dùng kháng sinh hoặc thức ăn có thuốc không được mang nhãn ASC; kháng sinh mà WHO xếp loại "cực kỳ quan trọng" thì không bao giờ được dùng; chỉ dùng chế phẩm vi sinh đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép, không được tự nhân men từ sản phẩm lên men để dùng tiếp; phải ghi chép sử dụng hóa chất.
  • Tài nguyên: truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thức ăn; giới hạn đạm, lân đưa vào; nước thải phải xử lý trước khi xả, không xả bùn ra kênh công cộng; theo dõi năng lượng, chất thải.

ASC cho biết đang gộp các tiêu chuẩn theo loài thành một ASC Farm Standard chung và sẽ thay thế dần tiêu chuẩn tôm.

Về sản phẩm hỗ trợ

Mỗi tiêu chuẩn có danh mục vật tư được phép riêng, nên bài này không giới thiệu sản phẩm cụ thể; ao đang theo đuổi chứng nhận cần đối chiếu với tổ chức chứng nhận trước khi dùng chế phẩm. Cần trao đổi về hướng giảm hóa chất cho ao của mình, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben tư vấn.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Nuôi tôm hữu cơ có được dùng men vi sinh không?

Tùy tiêu chuẩn. Ví dụ ASC chỉ cho dùng chế phẩm vi sinh đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép và không cho tự nhân men để dùng tiếp. Tiêu chuẩn hữu cơ có danh mục vật tư riêng; cần hỏi tổ chức chứng nhận.

Tôm ASC có được dùng kháng sinh không?

Theo ASC, trại được dùng thuốc sau khi có chẩn đoán của bác sĩ thú y hoặc chuyên gia sức khỏe thủy sản, nhưng tôm đã dùng kháng sinh không được bán dưới nhãn ASC. Kháng sinh WHO xếp "cực kỳ quan trọng" thì không bao giờ được dùng.

VietGAP và ASC khác nhau chủ yếu ở đâu?

VietGAP là quy phạm trong nước, tập trung an toàn thực phẩm, môi trường, truy xuất nguồn gốc. ASC là tiêu chuẩn quốc tế, yêu cầu thêm nhiều về xã hội, lao động, rừng ngập mặn, nguồn gốc thức ăn và xử lý nước thải.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm