Nhà máy đạt ISO 9001:2015 tại Củ Chi. Kỹ thuật viên tư vấn miễn phí cho từng ao.

Bệnh tôm

Tôm chết rải rác đáy ao: tìm nguyên nhân (môi trường, khí độc, bệnh) và các bước xử lý

Tôm chết rải rác ở đáy ao mỗi ngày vài con là tín hiệu cần kiểm tra ngay. Các bước tìm nguyên nhân từ oxy, khí độc, đáy ao đến bệnh và cách xử lý đúng.

Tôm chết rải rác đáy ao: tìm nguyên nhân (môi trường, khí độc, bệnh) và các bước xử lý
Nội dung bài viết
  1. Bước 0: Ghi chép số tôm chết mỗi ngày
  2. Bước 1: Kiểm tra oxy và khí độc
  3. Bước 2: Quan sát tôm chết và tôm yếu
  4. Bước 3: Kiểm tra đáy ao và thức ăn
  5. Bước 4: Lấy mẫu xét nghiệm khi cần
  6. Các bước xử lý tôm chết rải rác
  7. Nguồn tham khảo
  8. Câu hỏi thường gặp

Mỗi sáng lặn kiểm tra hoặc kéo nhá thấy vài con tôm chết ở đáy, hôm sau lại thêm vài con: bà con hay gọi là tôm chết rải rác, chết lai rai. Đây là tín hiệu ao đang có vấn đề: đáy ao xấu, khí độc, thiếu oxy cục bộ, hoặc bệnh đang âm ỉ. Bài này hướng dẫn tìm nguyên nhân theo từng bước trước khi dùng sản phẩm, và khi nào phải lấy mẫu, khai báo cơ quan thú y.

Bước 0: Ghi chép số tôm chết mỗi ngày

Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) yêu cầu cơ sở nuôi ghi chép hằng ngày khả năng bắt mồi, tăng trưởng, dấu hiệu bệnh và tỷ lệ tôm chết rải rác hoặc bất thường, cùng các chỉ tiêu nhiệt độ, pH, độ mặn, oxy, khí độc. Ghi chép giúp bà con thấy số chết đang tăng hay giảm, và giúp cán bộ thú y truy nguyên nhân nhanh.

Ghi mỗi ngày: số tôm chết đếm được, cỡ tôm chết, vị trí (đáy, mé bờ, gần quạt), tôm chết mới lột hay vỏ cứng, lượng thức ăn và lượng dư trong nhá.

Bước 1: Kiểm tra oxy và khí độc

Nguyên nhân môi trường thường gặp nhất khi tôm chết ở đáy là thiếu oxy ở tầng đáy và khí độc từ bùn đáy.

Oxy hòa tan

Boyd (Global Seafood Alliance, 2010) cho biết oxy thấp là nguyên nhân chính gây stress, giảm ăn, chậm lớn, dễ bệnh và chết. Oxy thấp nhất thường vào ban đêm, rạng sáng; ao tôm có quạt vẫn thường có oxy thấp nhất trong ngày dưới 3 mg/L, nhiều lúc dưới 2 mg/L. Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026) khuyến cáo giữ oxy trên 5 mg/L. Đo lúc rạng sáng và đo cả sát đáy nếu có máy. Xem bài bố trí quạt nước và oxy.

Khí độc

Khí độc Ngưỡng tham khảo Ghi chú
NH₃ ≤ 0,1 mg/L cho tôm biển (Kubitza, 2026) pH càng cao NH₃ càng độc
NO₂ Ngưỡng cảnh báo cho tôm thẻ từ 0,6 mg N-NO₂/L (≤ 1‰) đến 32 mg/L (35‰) (Kubitza, 2026) Hay gặp ở ao độ mặn thấp, ao sâu, đáy yếm khí
H₂S Không nên vượt 5 µg/L ở ao nước lợ, mặn (Boyd, 2014) Mùi trứng thối; pH thấp làm H₂S độc hơn

Boyd (2014) lưu ý: đo được H₂S trong nước thường có nghĩa oxy ở mặt tiếp giáp bùn và nước đang thấp, cần tăng sục khí. H₂S cao còn làm tôm dễ nhiễm Vibrio hơn. Kubitza (2026) cho biết ao cho ăn nhiều, ít thay nước có thể có tổng amoni 6 đến 8 mg/L, khi đó NH₃ độc ở pH 8 đã khoảng 0,33 đến 0,44 mg/L và vượt 2,3 mg/L nếu pH lên 9.

Cách đo và đọc chỉ tiêu có ở bài cách đo chỉ tiêu nước ao tôm.

Bước 2: Quan sát tôm chết và tôm yếu

Vớt tôm chết, tôm yếu ở mé bờ, quan sát kỹ và đối chiếu:

Dấu hiệu Hướng nghi ngờ Đọc thêm
Tôm chết vỏ mềm, mới lột Thiếu khoáng, kiềm thấp, sốc môi trường; nếu kèm đỏ thân ở tôm 10 đến 40 ngày thì cảnh giác Taura Tôm mềm vỏ, Taura
Gan tụy teo, nhạt, ruột rỗng Bệnh gan tụy: AHPND, NHP, EHP Teo gan, NHP
Đốm trắng trên vỏ đầu ngực Đốm trắng (WSSV) Bệnh đốm trắng
Đầu ngực vàng, tôm ăn mạnh rồi bỏ ăn Đầu vàng (YHV) Bệnh đầu vàng
Mang đen, phụ bộ đen, cụt râu Đáy bẩn, vi khuẩn ăn mòn vỏ Đen mang, cụt râu, mòn đuôi
Tôm lệch cỡ, chết chủ yếu con nhỏ Giống yếu, EHP, IHHNV IHHNV

Bảng chỉ để định hướng; nhiều bệnh có dấu hiệu giống nhau, chỉ xét nghiệm mới khẳng định được.

Bước 3: Kiểm tra đáy ao và thức ăn

  • Đáy có bùn đen, mùi hôi, nhiều thức ăn dư trong nhá là dấu hiệu chất hữu cơ tích tụ.
  • Boyd (2014) khuyến nghị giảm nguy cơ H₂S bằng cho ăn vừa phải, tránh thức ăn dư ở đáy, sục khí đủ để nước giàu oxy chảy qua mặt đáy, bón vôi chống đáy chua.
  • Xem lại lượng ăn theo bài quản lý thức ăn cho tôm.

Bước 4: Lấy mẫu xét nghiệm khi cần

Lấy mẫu gửi phòng thử nghiệm khi: số chết tăng dần qua nhiều ngày dù môi trường đã cải thiện; tôm có dấu hiệu bệnh rõ; hoặc ao xung quanh đang có dịch. Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (2026):

  • Mẫu tôm cố định ngay trong cồn 90 đến 95%, tỷ lệ 1 phần mẫu 10 phần cồn để xét nghiệm PCR.
  • Khi tôm chết nhanh, số lượng lớn hoặc chết bất thường không rõ nguyên nhân, phải khai báo cho nhân viên thú y xã, UBND xã hoặc cơ quan thú y thủy sản: không quá 48 giờ ở đồng bằng, 72 giờ ở vùng sâu, vùng xa.

Các bước xử lý tôm chết rải rác

  1. Tăng quạt, tăng oxy ngay, nhất là ban đêm và rạng sáng.
  2. Giảm lượng thức ăn, theo dõi nhá sát hơn cho đến khi tôm ăn lại bình thường.
  3. Vớt tôm chết mỗi ngày: tôm khỏe ăn xác tôm bệnh là đường lây nhiều bệnh (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026).
  4. Xử lý khí độc và đáy ao theo kết quả đo; xem bài xử lý khí độc NH3, NO2, H2S.
  5. Không thay nước lớn khi chưa rõ nguyên nhân; nếu nghi bệnh truyền nhiễm thì không xả nước ra kênh chung khi chưa xử lý.
  6. Không tự ý dùng kháng sinh. Kháng sinh chỉ dùng khi có chẩn đoán, có kháng sinh đồ, theo chỉ định cán bộ thú y, đúng danh mục được phép và đúng thời gian ngưng thuốc.

Sản phẩm Noben hỗ trợ xử lý

  • SUPER OXY 02: cung cấp nhanh oxy cho ao nuôi.
  • AQUA YUCCA: hấp thụ nhanh khí độc, cấp cứu khi tôm nổi đầu, cải thiện ô nhiễm môi trường.
  • NB-BIOPOND: phân hủy chất thải, thức ăn dư, xác tảo, khí độc tích tụ ở đáy ao.
  • ANTILIV: thảo dược và acid amin hỗ trợ phòng ngừa các bệnh gan nhiễm khuẩn, chết rải rác; bổ gan, giải độc gan.

Tính liều theo thể tích ao bằng công cụ tính liều. Nếu chưa rõ nguyên nhân, bà con gọi/Zalo 0934 246 420 để kỹ thuật viên Noben cùng xem số liệu ao. Xem thêm trang giải pháp khí độc, đáy ao, nhớt bạt.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Mỗi ngày chết vài con có đáng lo không?

Đáng theo dõi. Quan trọng là xu hướng: nếu số chết tăng dần, tôm giảm ăn hoặc có dấu hiệu bệnh thì cần đo môi trường và lấy mẫu ngay, không chờ đến khi chết nhiều.

Vì sao tôm chết ở đáy mà mặt nước vẫn bình thường?

Tầng đáy thường thiếu oxy và tích khí độc hơn tầng mặt. Đo oxy, H₂S sát đáy và kiểm tra bùn đáy sẽ cho biết rõ hơn.

Tôm chết rải rác sau mưa là do đâu?

Mưa có thể làm tụt pH, kiềm, độ mặn, tảo tàn, gây thiếu oxy. Xem bài nuôi tôm mùa mưa.

Khi nào phải báo cho thú y?

Khi tôm chết nhanh, số lượng lớn hoặc chết bất thường không rõ nguyên nhân, chủ cơ sở phải khai báo trong 48 giờ (đồng bằng) hoặc 72 giờ (vùng sâu, vùng xa) theo hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư.

Bài viết liên quan

Tất cả kiến thức nuôi tôm